Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları (ÜSYE)
Çocuklarda Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları
Çocuğunuzun burnu akıyor, öksürüyor, boğazı ağrıyor ve birkaç gün sonra burun akıntısının rengi koyulaşıyor…
Ailelerin en sık sorduğu soru genellikle aynıdır:
“Bu hâlâ viral bir enfeksiyon mu, yoksa artık antibiyotik gerekir mi?”
Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonları, özellikle sonbahar ve kış aylarında çocuk doktoruna başvuruların en sık nedenlerinden biridir.
Hastalıkların büyük bölümü virüslerden kaynaklanır ve antibiyotik gerektirmeden kendiliğinden iyileşir. Ancak bazı çocuklarda belirtiler beklenenden uzun sürebilir, başlangıçta düzelirken yeniden kötüleşebilir veya orta kulak enfeksiyonu ve sinüzit gibi bakteriyel komplikasyonlar gelişebilir.
Bu nedenle üst solunum yolu enfeksiyonlarında önemli olan yalnızca hangi belirtilerin olduğu değil, belirtilerin nasıl başladığı ve günler içerisinde nasıl değiştiğidir.
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nedir?
Üst solunum yolu enfeksiyonu; başta burun, geniz, boğaz ve sinüsler olmak üzere üst solunum yollarını etkileyen enfeksiyonların genel adıdır.
Halk arasında;
- Nezle
- Soğuk algınlığı
- Üşütme
- Boğaz enfeksiyonu
gibi farklı isimlerle ifade edilebilir.
Bu enfeksiyonların büyük çoğunluğuna virüsler neden olur.
Rinovirüsler, mevsimsel koronavirüsler, adenovirüsler, influenza, parainfluenza ve RSV gibi çok sayıda farklı virüs solunum yolu enfeksiyonu oluşturabilir.
Bu nedenle bir çocuğun bir enfeksiyonu geçirdikten kısa süre sonra yeniden hastalanması her zaman “aynı hastalığın geçmediği” anlamına gelmez. Çocuk farklı bir virüsle tekrar karşılaşmış olabilir.
Çocuklar Neden Bu Kadar Sık Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Geçirir?
Özellikle okul öncesi dönemde çocukların yıl içerisinde birden fazla üst solunum yolu enfeksiyonu geçirmesi sık karşılaşılan bir durumdur.
Kreş ve anaokuluna başlayan çocuklarda bu sayı artabilir.
Çünkü çocuklar;
- Çok sayıda virüsle ilk kez karşılaşırlar
- Kapalı ortamlarda yakın temas halindedirler
- Oyuncak ve yüzeyleri ortak kullanırlar
Ellerini sık sık ağız, burun ve gözlerine götürürler.
Dolayısıyla bir çocuğun sık nezle olması tek başına bağışıklık sisteminin zayıf olduğunu göstermez.
Burada önemli olan enfeksiyonların ne kadar ağır olduğu, ne kadar sürdüğü ve komplikasyon gelişip gelişmediğidir.
Çocuklarda Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Belirtileri Nelerdir?
Üst solunum yolu enfeksiyonlarında;
- Burun akıntısı
- Burun tıkanıklığı
- Hapşırma
- Boğaz ağrısı
- Geniz akıntısı
- Öksürük
- Hafif veya orta derecede ateş
- Halsizlik
- İştahsızlık
- Baş ağrısı
görülebilir.
Küçük çocuklarda burun tıkanıklığı nedeniyle beslenme ve uyku sorunları da ortaya çıkabilir.
Belirtilerin türü ve şiddeti enfeksiyona neden olan virüse ve çocuğun yaşına göre değişebilir.
Çocuklarda Soğuk Algınlığı Nedir?
Soğuk algınlığı, en sık görülen viral üst solunum yolu enfeksiyonlarından biridir.
Adının aksine hastalığın temel nedeni çocuğun üşümesi değil, virüslerle enfekte olmasıdır.
Soğuk havalarda çocukların daha fazla kapalı ortamda bulunması ve yakın temasın artması nedeniyle enfeksiyonlar daha kolay yayılabilir. Bu durum “üşüttü, hasta oldu” şeklinde algılanabilir.
Soğuk algınlığında genellikle;
- Burun akıntısı
- Burun tıkanıklığı
- Hapşırma
- Boğazda rahatsızlık
- Hafif öksürük
ön plandadır.
Ateş hiç olmayabilir veya özellikle küçük çocuklarda görülebilir.
Soğuk Algınlığı Kaç Gün Sürer?
Viral üst solunum yolu enfeksiyonlarının belirtileri genellikle ilk birkaç gün içerisinde belirginleşir ve ardından yavaş yavaş iyileşmeye başlar.
Çocukların önemli bir bölümünde yaklaşık 7-10 gün içinde belirgin iyileşme görülür.
Ancak burun akıntısı ve özellikle öksürük daha uzun sürebilir.
Bu nedenle çocuğun 7. veya 8. günde hâlâ hafif öksürüyor olması tek başına bakteriyel enfeksiyon geliştiği anlamına gelmez.
Asıl önemli olan belirtilerin giderek azalıyor mu, aynı mı kalıyor, yoksa yeniden mı kötüleşiyor olduğudur.
Sarı veya Yeşil Burun Akıntısı Bakteriyel Enfeksiyon mu Demektir?
Hayır.
Bu, çocukluk çağı enfeksiyonlarında en sık karşılaşılan yanlış inanışlardan biridir.
Viral üst solunum yolu enfeksiyonunun doğal seyri içerisinde burun akıntısı başlangıçta şeffafken birkaç gün sonra sarı veya yeşil renge dönebilir ve daha sonra tekrar açılarak kaybolabilir.
Burun akıntısının rengi tek başına antibiyotik başlanması gerektiğini göstermez.
Sinüzit açısından daha önemli olan, hastalığın ne kadar sürdüğü ve belirtilerin nasıl seyrettiğidir.
Viral Enfeksiyon ile Bakteriyel Enfeksiyon Nasıl Ayırt Edilir?
Ailelerin yalnızca belirtilere bakarak bu ayrımı kesin biçimde yapması her zaman mümkün değildir.
Çünkü ateş, öksürük, burun akıntısı ve boğaz ağrısı hem viral hem de bazı bakteriyel enfeksiyonlarda görülebilir.
Çocuk doktoru;
- Hastalığın kaç gündür devam ettiğini
- Belirtilerin zaman içerisinde nasıl değiştiğini
- Ateşin derecesini ve süresini
- Çocuğun genel durumunu
- Solunumunu
- Kulak, burun ve boğaz muayenesini
birlikte değerlendirir.
Gerekli görülen bazı durumlarda ek testlerden yararlanılabilir.
Ancak tipik bir soğuk algınlığında rutin olarak kan tahlili veya görüntüleme yapılması gerekmez.
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonlarında Antibiyotik Kullanılır mı?
Viral üst solunum yolu enfeksiyonlarında antibiyotik kullanılmaz.
Antibiyotikler bakterilere karşı etkili ilaçlardır; virüsleri tedavi etmezler.
Gereksiz antibiyotik kullanılması;
- Çocuğun hastalığını daha hızlı geçirmez
- İlaç yan etkilerine neden olabilir
Antibiyotik direncinin gelişmesine katkıda bulunabilir.
Antibiyotik, ancak bakteriyel bir enfeksiyon düşünüldüğünde ve hekim tarafından gerekli görüldüğünde kullanılmalıdır.
Çocuklarda Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nasıl Tedavi Edilir?
Viral enfeksiyonların çoğunda amaç virüsü bir ilaçla ortadan kaldırmak değil, çocuk iyileşene kadar belirtileri hafifletmek ve yeterli sıvı almasını sağlamaktır.
Tedavinin temelini;
- Yeterli sıvı alınması
- Dinlenme
- Burun tıkanıklığının serum fizyolojik ile rahatlatılması
- Gerektiğinde yaşa ve kiloya uygun ateş ve ağrı kontrolü
oluşturur.
Özellikle bebeklerde burun tıkanıklığının giderilmesi beslenme ve uyku açısından oldukça önemlidir.
Çocuklarda öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarının gelişigüzel kullanılmaması gerekir. Kullanılacak ilaç çocuğun yaşına ve klinik durumuna göre değerlendirilmelidir.
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonlarında C Vitamini Gerekli mi?
C vitamini, çinko, bitkisel ürünler ve “bağışıklık güçlendirici” olarak tanıtılan çok sayıda ürün aileler tarafından sık kullanılmaktadır.
Ancak sağlıklı bir çocukta her üst solunum yolu enfeksiyonunda yüksek doz vitamin veya takviye başlanması gerektiğini gösteren bir yaklaşım yoktur.
Çocuğun beslenmesinde veya belirli vitamin-mineral düzeylerinde bir eksiklik düşünülüyorsa bunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Öksürük Ne Zaman Normal, Ne Zaman Dikkat Edilmeli?
Üst solunum yolu enfeksiyonlarında özellikle geniz akıntısı nedeniyle öksürük görülebilir.
Hatta diğer belirtiler geçtikten sonra öksürük bir süre daha devam edebilir.
Ancak;
- Öksürük giderek şiddetleniyorsa
- Nefes darlığı eşlik ediyorsa
- Çocuk hızlı nefes alıyorsa
- Hırıltı varsa
- Göğüs ağrısı oluşuyorsa
- Ateş yeniden yükseliyorsa
alt solunum yollarının da değerlendirilmesi gerekebilir.
Soğuk Algınlığı Ne Zaman Sinüzite Dönüşür?
Her uzun süren burun akıntısı sinüzit değildir.
Çocuklarda soğuk algınlığı sırasında burun ve sinüslerin iç yüzeyini kaplayan mukozada birlikte inflamasyon gelişebilir. Bu nedenle viral enfeksiyon sırasında sinüslerde de değişiklik olması normaldir.
Akut bakteriyel sinüzit ise viral üst solunum yolu enfeksiyonlarının daha küçük bir bölümünde gelişir.
Çocuklarda bakteriyel sinüzit özellikle üç farklı hastalık seyrinde düşünülür.
1. Belirtiler 10 Günden Uzun Sürüyor ve Düzelmiyorsa
Burun akıntısı veya gündüz öksürüğü 10 günden uzun süredir devam ediyor ve hiçbir iyileşme göstermiyorsa bakteriyel sinüzit düşünülebilir.
Burun akıntısının sarı veya yeşil olması şart değildir.
2. Çocuk Önce İyileşiyor, Sonra Yeniden Kötüleşiyorsa
Çocuk birkaç gün soğuk algınlığı geçirir, belirtileri azalmaya başlar.
Ardından;
- Ateş yeniden çıkar
- Burun akıntısı belirgin artar
Öksürük yeniden şiddetlenir.
Bu “önce düzelip sonra kötüleşme” tablosu bakteriyel sinüzit açısından önemli bir ipucudur.
3. Hastalık Başlangıçtan İtibaren Ağır Seyrediyorsa
Yaklaşık 39°C veya üzerinde yüksek ateşin en az üç gün boyunca pürülan burun akıntısıyla birlikte devam etmesi de akut bakteriyel sinüziti düşündüren tablolardan biridir.
Bu çocukların hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Çocuklarda Sinüzit Nasıl Anlaşılır?
Sinüzitte çocuklarda erişkinlerdeki klasik “yüz ağrısı” her zaman ön planda değildir.
En sık;
- Uzun süren burun akıntısı
- Burun tıkanıklığı
- Gündüz öksürüğü
- Geceleri artabilen öksürük
- Geniz akıntısı
- Kötü ağız kokusu
- Bazı çocuklarda baş veya yüz ağrısı
görülebilir.
Tanıda en önemli noktalardan biri belirtilerin süresi ve seyridir.
Çocuklarda Sinüzit Tanısı İçin Film Çekilir mi?
Komplike olmayan akut bakteriyel sinüzitte tanı çoğunlukla klinik olarak konur.
Rutin sinüs grafisi, bilgisayarlı tomografi veya MR, basit bir viral üst solunum yolu enfeksiyonuyla bakteriyel sinüziti birbirinden ayırmak için kullanılmaz.
Çünkü viral enfeksiyonlar sırasında da sinüslerde görüntüleme yöntemlerinde değişiklikler görülebilir.
Görüntüleme özellikle göz çevresine veya kafa içine yayılan komplikasyonlardan şüphelenildiğinde veya özel klinik durumlarda gündeme gelir.
Çocuklarda Sinüzit Tedavisi Nasıl Yapılır?
Sinüzitin tedavisi hastalığın klinik tablosuna göre planlanır.
Şiddetli başlayan veya önce düzelip sonra yeniden kötüleşen akut bakteriyel sinüzitte antibiyotik tedavisi gerekir.
Belirtilerin yalnızca 10 günden uzun süre düzelmeden devam ettiği ancak çocuğun genel durumunun iyi olduğu bazı olgularda ise hekim kısa süreli izlem seçeneğini değerlendirebilir.
Antibiyotik başlanıp başlanmayacağına, hangi antibiyotiğin kullanılacağına ve tedavinin süresine çocuğun yaşı, hastalığın şiddeti, daha önce kullanılan antibiyotikler, alerji öyküsü ve diğer klinik özellikleri değerlendirilerek karar verilmelidir.
Burun içerisinin serum fizyolojik ile temizlenmesi de bazı çocuklarda burun tıkanıklığını ve koyu salgıları rahatlatabilir.
Sinüzitte Antibiyotik Başlandıysa Ne Zaman Düzelme Beklenir?
Akut bakteriyel sinüzitte uygun tedavinin ardından çocuğun belirtilerinde birkaç gün içerisinde iyileşme beklenir.
Tedaviye rağmen 72 saat içerisinde iyileşme başlamıyorsa veya belirtiler daha da kötüleşiyorsa çocuğun yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Bu durumda tanının doğru olup olmadığı, tedavinin değiştirilmesi gerekip gerekmediği veya bir komplikasyon bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Hangi Hastalıklara Dönüşebilir?
Çoğu viral üst solunum yolu enfeksiyonu komplikasyon gelişmeden iyileşir.
Ancak bazı çocuklarda;
- Orta kulak iltihabı
- Akut bakteriyel sinüzit
- Bronşiolit
- Zatürre
- Astım veya hava yolu hassasiyetinin alevlenmesi
gibi tablolar gelişebilir.
Bu nedenle birkaç gündür hasta olan çocuğun iyileşmeye başlaması beklenirken yeniden kötüleşmesi önemli bir uyarı işaretidir.
Çocuğumun Üst Solunum Yolu Enfeksiyonunda Ne Zaman Doktora Gitmeliyim?
Özellikle;
- Nefes almakta güçlük
- Hızlı veya zorlanarak soluma
- Dudaklarda morarma
- Çocuğun genel durumunda belirgin bozulma
- Sıvı alamama
- İdrar miktarında belirgin azalma
- Olağandışı uyku hali
- Şiddetli baş veya yüz ağrısı
- Göz çevresinde şişlik veya kızarıklık
- Yüksek ve devam eden ateş
- Hastalık düzelirken yeniden ateş ve belirgin kötüleşme
- 10 günü geçtiği halde düzelmeyen burun akıntısı veya gündüz öksürüğü
varsa çocuk doktoru değerlendirmesi gerekir.
Özellikle küçük bebeklerde ateş ve solunum yolu enfeksiyonu belirtileri daha dikkatli değerlendirilmelidir.