Çocuklarda Enfeksiyon Hastalıkları
Ateş, öksürük, burun akıntısı, boğaz ağrısı, kusma, ishal, halsizlik veya vücutta ortaya çıkan döküntüler…
Çocukluk çağında doktora başvuruların önemli bir bölümünü enfeksiyon hastalıkları oluşturur. Özellikle kreşe veya okula başlayan çocukların arka arkaya hastalanması ailelerde “Çocuğum neden sürekli hasta oluyor?” endişesine neden olabilir.
Oysa çocukların bağışıklık sistemi yaşamın ilk yıllarında çok sayıda virüs ve diğer enfeksiyon etkeniyle ilk kez karşılaşır. Bu nedenle özellikle küçük çocuklarda yıl içerisinde birden fazla enfeksiyon görülmesi tek başına bağışıklık sisteminde bir problem olduğu anlamına gelmez.
Önemli olan yalnızca çocuğun ne kadar sık hastalandığı değil; enfeksiyonların nasıl seyrettiği, ne kadar sürdüğü, tekrarlayıp tekrarlamadığı ve komplikasyon gelişip gelişmediğidir.
Çocuklarda Enfeksiyon Hastalıkları Neden Sık Görülür?
Çocuklar yetişkinlere göre bazı enfeksiyonlarla daha sık karşılaşabilir.
Özellikle kreş ve okul gibi çok sayıda çocuğun bir arada bulunduğu ortamlarda yakın temas, ortak kullanılan oyuncaklar ve yüzeyler solunum yolu ve temasla bulaşan enfeksiyonların yayılmasını kolaylaştırır.
Çocukların ellerini sık sık ağızlarına, burunlarına ve gözlerine götürmeleri de bulaş açısından önemlidir.
Bu nedenle özellikle okul öncesi dönemde bir çocuğun yıl içerisinde birkaç kez üst solunum yolu enfeksiyonu geçirmesi sık karşılaşılan bir durumdur.
Ancak enfeksiyonlar çok ağır seyrediyor, sürekli tekrarlıyor, iyileşmesi beklenenden uzun sürüyor veya zatürre gibi ciddi enfeksiyonlar tekrarlıyorsa çocuk daha ayrıntılı değerlendirilmelidir.
Çocuklarda Enfeksiyon Belirtileri Nelerdir?
Enfeksiyonun bulunduğu bölgeye ve hastalığa neden olan etkene göre belirtiler değişebilir.
Çocuklarda sık karşılaşılan enfeksiyon belirtileri arasında;
- Ateş
- Burun akıntısı ve burun tıkanıklığı
- Öksürük
- Boğaz ağrısı
- Hırıltı veya nefes darlığı
- Halsizlik
- İştahsızlık
- Kusma veya ishal
- Baş ve kas ağrıları
- Vücutta döküntü
- Ağız içerisinde yaralar
yer alabilir.
Tek bir belirti çoğu zaman hastalığın nedenini söylemek için yeterli değildir.
Örneğin ateş; basit bir viral enfeksiyonda da görülebilir, daha yakından takip edilmesi gereken bakteriyel bir enfeksiyona da eşlik edebilir.
Bu nedenle özellikle küçük çocuklarda belirtilerin çocuğun genel durumuyla birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Çocuklarda Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları
Çocuklarda en sık görülen enfeksiyonların başında üst solunum yolu enfeksiyonları gelir.
Burun, sinüsler, boğaz ve üst solunum yollarını etkileyen bu hastalıkların önemli bir bölümü virüslerden kaynaklanır.
Burun akıntısı, burun tıkanıklığı, hapşırma, boğaz ağrısı, hafif ateş ve öksürük sık görülen belirtilerdir.
Özellikle küçük çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonları yıl içerisinde birkaç kez tekrarlayabilir.
Çocuklarda Soğuk Algınlığı
Soğuk algınlığı, adının düşündürdüğünün aksine yalnızca çocuğun üşümesi nedeniyle ortaya çıkan bir hastalık değildir.
Çok sayıda farklı virüs soğuk algınlığına neden olabilir.
Burun akıntısı, burun tıkanıklığı, hapşırma, boğaz ağrısı ve öksürük en sık görülen belirtilerdendir.
Soğuk algınlığı çoğunlukla viral olduğu için antibiyotik tedavisi gerektirmez.
Burada önemli olan viral enfeksiyonun doğal seyrini takip etmek ve orta kulak iltihabı, sinüzit veya alt solunum yolu enfeksiyonu gibi bir komplikasyon gelişip gelişmediğini değerlendirmektir.
Çocuklarda Sinüzit
Her uzun süren burun akıntısı sinüzit değildir.
Üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında burun akıntısı ve öksürük bir süre devam edebilir. Ancak belirtilerin beklenenden uzun sürmesi, iyileşirken yeniden kötüleşmesi veya yüksek ateş gibi bulguların tabloya eklenmesi durumunda sinüzit açısından değerlendirme gerekebilir.
Çocuklarda sinüzitin tanısında yalnızca burun akıntısının rengine bakılması yeterli değildir.
Çocuğun belirtilerinin süresi, seyri ve muayene bulguları birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuklarda Döküntülü Enfeksiyon Hastalıkları
Çocukluk çağında bazı viral enfeksiyonlar ateşle birlikte veya ateşin ardından ortaya çıkan karakteristik döküntülerle seyredebilir.
Bu hastalıkların önemli bir bölümü kendiliğinden iyileşebilse de döküntünün görünümü, ortaya çıkış zamanı ve eşlik eden belirtiler ayırıcı tanıda önemlidir.
El Ayak Ağız Hastalığı
El ayak ağız hastalığı özellikle küçük çocuklarda görülen viral bir enfeksiyondur.
Hastalık ateş, iştahsızlık ve boğaz ağrısı gibi belirtilerle başlayabilir. Ardından ağız içerisinde ağrılı yaralar ile el ve ayaklarda döküntüler gelişebilir.
Her çocukta döküntülerin tamamının aynı anda görülmesi gerekmez.
Özellikle ağızdaki ağrılı yaralar nedeniyle yeterli sıvı alamayan küçük çocuklarda susuzluk gelişmemesine dikkat edilmelidir.
Hastalık yakın temas, solunum yolu salgıları, dışkı ve döküntülerdeki sıvıyla temas sonucunda bulaşabilir.
Beşinci Hastalık
Beşinci hastalık, Parvovirus B19 isimli virüsün neden olduğu ve özellikle çocukluk çağında görülen döküntülü bir enfeksiyon hastalığıdır.
En dikkat çekici bulgularından biri yanaklarda ortaya çıkan ve halk arasında “tokatlanmış yanak görünümü” şeklinde tarif edilen belirgin kızarıklıktır.
Ardından gövde, kol ve bacaklarda danteli andıran bir döküntü gelişebilir.
Çoğu çocukta hastalık hafif seyretmekle birlikte bazı özel sağlık durumlarında ve gebelikte Parvovirus B19 teması ayrıca değerlendirilmelidir.
Altıncı Hastalık
Altıncı hastalık özellikle bebeklik ve erken çocukluk döneminde görülen viral bir enfeksiyondur.
Hastalığın karakteristik seyri genellikle önce yüksek ateşin ortaya çıkması, birkaç gün sonra ateşin düşmesi ve ardından vücutta döküntünün başlamasıdır.
Ateşin yüksek olması küçük çocuklarda ateşli havale açısından aileleri endişelendirebilir.
Altıncı hastalık viral bir enfeksiyon olduğu için antibiyotik tedavisinin hastalığın tedavisinde yeri yoktur.
Çocuklarda Orta ve Alt Solunum Yolu Enfeksiyonları
Enfeksiyon yalnızca burun ve boğazla sınırlı kalmayabilir.
Solunum yollarının daha aşağı bölümlerini etkileyen enfeksiyonlarda öksürük daha belirgin hale gelebilir; hızlı solunum, hırıltı, nefes almakta zorlanma veya göğüs ağrısı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Özellikle bebeğin veya çocuğun nefes alışında belirgin değişiklik olması dikkatle değerlendirilmelidir.
Çocuklarda Zatürre
Zatürre ya da tıbbi adıyla pnömoni, akciğer dokusunu etkileyen bir enfeksiyondur.
Çocuklarda;
- Yüksek ateş
- Öksürük
- Hızlı solunum
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Bazı çocuklarda karın ağrısı
- Genel durumda belirgin bozulma
zatürre açısından değerlendirme gerektirebilir.
Zatürre tanısı yalnızca öksürüğün varlığına göre konulmaz. Çocuğun şikâyetleri ve muayene bulguları birlikte değerlendirilir; gerekli görüldüğünde akciğer grafisi veya laboratuvar incelemelerinden yararlanılabilir.
Tekrarlayan veya beklenen sürede iyileşmeyen zatürrelerde ise altta yatan başka bir sağlık sorununun bulunup bulunmadığının araştırılması gerekebilir.
Viral Enfeksiyon mu, Bakteriyel Enfeksiyon mu?
Ailelerin en sık sorduğu sorulardan biri budur.
Virüsler ve bakteriler birbirinden farklı enfeksiyon etkenleridir ve tedavileri de aynı değildir.
Çocukluk çağında özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarının büyük bölümü viral kaynaklıdır.
Antibiyotikler virüslere etki etmez.
Bu nedenle her ateş, öksürük, burun akıntısı veya boğaz ağrısında antibiyotik başlanması doğru değildir.
Diğer taraftan bazı bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotik tedavisi gerekli olabilir.
Bu ayrımı yalnızca ateşin derecesine, burun akıntısının rengine veya öksürüğün varlığına bakarak yapmak her zaman mümkün değildir. Çocuğun hastalık öyküsü, muayenesi ve gerektiğinde yapılan tetkikler birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuklarda Antibiyotik Ne Zaman Kullanılmalı?
Antibiyotik “çocuk hastalandığında verilen ilaç” değildir.
Antibiyotik tedavisi bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde kullanılır ve gerektiğinde hekim tarafından başlanmalıdır.
Viral enfeksiyonlarda gereksiz antibiyotik kullanımı çocuğun daha hızlı iyileşmesini sağlamadığı gibi antibiyotik direncinin gelişmesine de katkıda bulunabilir.
Bu nedenle özellikle çocukluk çağında akılcı antibiyotik kullanımı önemlidir.
Çocuğum Sürekli Hasta Oluyor, Bağışıklığı mı Düşük?
Özellikle çocuğu kreşe veya okula yeni başlayan ailelerin en sık sorduğu sorulardan biridir.
Bir çocuğun yıl içerisinde birkaç kez enfeksiyon geçirmesi tek başına bağışıklık sisteminin zayıf olduğu anlamına gelmez.
Burada hastalıkların sayısından çok nasıl seyrettiği önemlidir.
Enfeksiyonların çok ağır seyretmesi, olağandışı mikroorganizmaların neden olduğu enfeksiyonların görülmesi, büyüme ve gelişmenin etkilenmesi, tekrarlayan ciddi enfeksiyonlar veya tedaviye rağmen iyileşmeyen hastalıklar varsa daha ayrıntılı inceleme gerekebilir.
Çocuklarda Enfeksiyonlardan Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Çocukları bütün enfeksiyonlardan tamamen korumak mümkün değildir.
Ancak bulaş riskini ve bazı enfeksiyonların ağır seyretme ihtimalini azaltmak için;
- Çocuklara düzenli el yıkama alışkanlığı kazandırılması
- Yaşa uygun aşıların tamamlanması
- Hasta kişilerle yakın temasın mümkün olduğunca azaltılması
- Ortak kullanılan oyuncak ve yüzeylerin temizliğine dikkat edilmesi
- Kapalı ortamların düzenli havalandırılması
- Çocuğun sigara dumanına maruz bırakılmaması
- Yaşına uygun ve dengeli beslenmesinin sağlanması
önemlidir.
Çocuklarda Enfeksiyonlarda Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Her enfeksiyon aynı şekilde seyretmez.
Özellikle;
- Nefes almakta güçlük
- Çok hızlı veya zorlanarak soluma
- Dudaklarda veya ciltte morarma
- Çocuğun genel durumunda belirgin bozulma
- Uyandırmakta güçlük veya belirgin bilinç değişikliği
- Sıvı alamama
- İdrar miktarında belirgin azalma
- Uzun süren veya çocuğun durumuna göre endişe oluşturan ateş
- Ateşle birlikte olağandışı döküntü
- Şiddetli ağrı
- İyileşirken yeniden belirgin kötüleşme
gibi durumlarda çocuğun hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Özellikle küçük bebeklerde ateş ve enfeksiyon belirtileri daha dikkatli değerlendirilmelidir.