Çocuklarda Öksürük

“Çocuğum neden sürekli öksürüyor?”“Bu öksürük ciğerlerine mi indi?”“Gece öksürüğü astım belirtisi olabilir mi?”“Öksürük şurubu vermeli miyim?”“Kaç gün sürerse doktora gitmeliyim?”

Öksürük çocukluk çağında en sık görülen yakınmalardan biridir.

Çoğu zaman soğuk algınlığı gibi viral bir enfeksiyon sırasında ortaya çıkar ve hastalık iyileştikçe kendiliğinden azalır. Ancak öksürüğün süresi, sesi, kuru veya balgamlı olması ve ona eşlik eden diğer belirtiler bazen farklı bir hastalığın ipucunu verebilir.

Bu nedenle çocuklarda önemli olan yalnızca “Öksürüyor mu?” sorusu değildir.

Ne zamandır öksürüyor, nasıl öksürüyor ve öksürüğe başka hangi belirtiler eşlik ediyor?

soruları birlikte değerlendirilmelidir.

Öksürük Nedir?

Öksürük aslında vücudun savunma mekanizmalarından biridir.

Solunum yollarına;

• Salgı
• Yabancı madde
• Toz
• Duman
• Mikroorganizma

ulaştığında öksürük refleksi solunum yollarının temizlenmesine yardımcı olur.

Bu nedenle her öksürüğü mutlaka durdurulması gereken bir belirti olarak görmek doğru değildir.

Amaç çoğu zaman öksürüğü susturmak değil, nedenini anlamaktır.

Çocuklarda Öksürük Neden Olur?

Çocuklarda öksürüğün birçok farklı nedeni olabilir.

En sık nedenler arasında;

• Üst solunum yolu enfeksiyonları
• Soğuk algınlığı
• Grip ve diğer viral enfeksiyonlar
• Geniz akıntısı
• Sinüzit
• Astım ve hava yolu hassasiyeti
• Krup
• Bronşiolit
• Zatürre
• Boğmaca
• Yabancı cisim aspirasyonu

yer alabilir.

Daha uzun süren öksürüklerde nedenler farklılaşabilir.

Bu nedenle çocuğun öksürüğünü yalnızca “kuru” veya “balgamlı” şeklinde sınıflandırmak tanı koymak için yeterli değildir.

Çocuklarda En Sık Öksürük Nedeni Nedir?

Çocuklarda akut öksürüğün en sık nedenlerinden biri viral üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır.

Burun akıntısı, hapşırma, burun tıkanıklığı, boğaz ağrısı ve bazen ateşle birlikte başlayan öksürük çoğunlukla viral enfeksiyonla ilişkilidir.

Özellikle kreş ve okula giden çocuklar kış aylarında arka arkaya farklı virüslerle karşılaşabilir.

Bir enfeksiyona bağlı öksürük tam bitmeden çocuk yeni bir virüsle karşılaşabilir ve yeniden öksürmeye başlayabilir.

Bu durumda aileye çocuk “iki aydır hiç iyileşmiyor” gibi görünebilir.

Oysa bazen aslında birbirini takip eden farklı viral enfeksiyonlar söz konusudur.

Çocuklarda Öksürük Kaç Gün Sürer?

Basit bir viral solunum yolu enfeksiyonunda öksürük birkaç gün içerisinde tamamen kesilmek zorunda değildir.

Diğer belirtiler düzelmesine rağmen öksürük bir süre daha devam edebilir.

Akut öksürüklerin önemli bir bölümü birkaç hafta içerisinde kendiliğinden azalır.

Bu nedenle çocuk 7-10 gündür öksürüyor diye otomatik olarak antibiyotik başlanması gerekmez.

Asıl önemli olan öksürüğün;

• Azalıyor mu
• Aynı şiddette devam mı ediyor
• Yoksa giderek kötüleşiyor mu

olduğudur.

Çocuklarda Öksürük Ne Zaman Kronik Kabul Edilir?

Çocuklarda her gün devam eden ve 4 haftayı aşan öksürük kronik öksürük olarak değerlendirilir.

Dört haftayı aşan günlük öksürükte yalnızca “geçmeyen grip” düşünmek yerine nedenin araştırılması gerekir.

Özellikle;

• Sürekli balgamlı/ıslak öksürük
• Gece veya egzersizle artan öksürük
• Kilo alamama
• Tekrarlayan zatürre
• Nefes darlığı
• Hırıltı

gibi bulgular eşlik ediyorsa değerlendirme daha da önem kazanır.

Kuru Öksürük Neden Olur?

Kuru öksürükte belirgin balgam veya salgı çıkarılması yoktur.

Viral enfeksiyonların başlangıcında veya iyileşme döneminde sık görülebilir.

Bunun yanında;

• Astım
• Üst hava yolu irritasyonu
• Krup
• Boğmaca

gibi farklı hastalıklarda da kuru öksürük görülebilir.

Bu nedenle yalnızca “öksürük kuru” bilgisiyle hastalığın nedeni belirlenemez.

Balgamlı veya Islak Öksürük Ne Anlama Gelir?

Çocuklar özellikle küçük yaşlarda balgamı dışarı tükürmek yerine yutabilir.

Bu nedenle aile her zaman balgam göremeyebilir.

Ancak öksürüğün sesi ıslak veya salgılı olabilir.

Akut enfeksiyonlar sırasında geçici ıslak öksürük görülebilir.

Buna karşılık haftalarca devam eden günlük ıslak öksürük daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Gece Öksürüğü Neden Olur?

Gece öksürüğü çocuklarda farklı nedenlerle görülebilir.

Örneğin;

• Üst solunum yolu enfeksiyonları
• Geniz akıntısı
• Astım
• Bazı hava yolu hastalıkları

gece öksürüğünü artırabilir.

Ancak gece öksürüğü tek başına astım tanısı koydurmaz.

Özellikle öksürüğe;

• Hırıltı
• Nefes darlığı
• Koşunca öksürme
• Tekrarlayan ataklar

eşlik ediyorsa astım açısından değerlendirme gerekebilir.

Koşunca veya Oynayınca Öksürük Neden Olur?

Koşma ve yoğun fiziksel aktivite sonrasında tekrarlayan öksürük;

• Astım
• Egzersizle ilişkili bronkokonstriksiyon
• Hava yolu hassasiyeti

açısından değerlendirilmesi gereken bir bulgu olabilir.

Özellikle çocuğun oyun sırasında arkadaşlarından geri kalması, sık durup nefes alma ihtiyacı hissetmesi veya hırıltının eşlik etmesi önemlidir.

Çocuklarda Astım Öksürüğü Nasıl Olur?

Astımda öksürük;

• Tekrarlayıcı olabilir
• Gece veya sabaha karşı artabilir
• Koşma ve egzersizle tetiklenebilir

Soğuk hava veya viral enfeksiyonlarla belirginleşebilir.

Hırıltı ve nefes darlığı eşlik edebilir.

Ancak her uzun süren veya gece olan öksürük astım değildir.

Astım tanısı çocuğun öyküsü, muayenesi ve yaşına uygun olduğunda solunum fonksiyonlarının değerlendirilmesiyle konur.

Sinüzit Öksürük Yapar mı?

Evet.

Çocuklarda akut bakteriyel sinüzitte;

• Burun akıntısı
• Burun tıkanıklığı
• Geniz akıntısı
• Gündüz ve gece öksürüğü

görülebilir.

Özellikle üst solunum yolu enfeksiyonu belirtileri 10 günü geçtiği halde düzelmiyorsa veya çocuk önce iyileşip ardından yeniden kötüleşiyorsa sinüzit açısından değerlendirme gerekebilir.

Ancak yalnızca öksürüğün bulunması sinüzit tanısı koydurmaz.

Havlar Gibi Öksürük Neden Olur?

Çocuğun öksürüğü köpek havlamasına veya fok sesine benzer boğuk bir ses çıkarıyorsa krup düşünülebilir.

Krupta;

• Havlar tarzda öksürük
• Ses kısıklığı
• Özellikle nefes alırken ortaya çıkan tiz ses
• Bazı çocuklarda nefes alma güçlüğü

görülebilir.

Çocuk sakin haldeyken bile nefes alırken belirgin ses çıkarıyorsa veya nefes almakta zorlanıyorsa acil değerlendirme gerekir.

Boğmaca Öksürüğü Nasıl Olur?

Boğmacada öksürük zaman içerisinde;

• Art arda gelen şiddetli nöbetler
• Öksürük sonrası kusma
• Nefes almakta zorlanma

şeklinde seyredebilir.

Klasik olarak öksürük nöbetinin ardından derin ve sesli nefes alma görülebilir; ancak özellikle küçük bebeklerde tipik ses her zaman olmayabilir.

Bebeklerde öksürük yerine nefes durması (apne) gibi daha ciddi bulgular görülebilir.

Özellikle aşıları tamamlanmamış bebeklerde uzun süren nöbetler şeklindeki öksürük dikkatle değerlendirilmelidir.

Zatürre Öksürüğü Nasıl Anlaşılır?

Öksürüğe;

• Hızlı solunum
• Nefes darlığı
• Göğüs kafesinde çekilme
• Yüksek veya devam eden ateş
• Göğüs veya karın ağrısı
• Genel durumda belirgin bozulma

eşlik ediyorsa zatürre açısından değerlendirme gerekir.

Ayrıca viral enfeksiyon sırasında çocuk önce iyileşirken birkaç gün sonra yeniden ateşlenir, öksürüğü belirgin şekilde artar veya nefes darlığı gelişirse yeniden muayene edilmelidir.

Ani Başlayan Öksürük Neden Önemlidir?

Çocuk tamamen iyiyken;

yemek yerken veya küçük bir cisimle oynarken birden şiddetli öksürmeye başladıysa yabancı cisim aspirasyonu düşünülmelidir.

Özellikle küçük çocuklarda;

• Fındık
• Fıstık
• Kuruyemiş parçaları
• Küçük oyuncak parçaları

solunum yoluna kaçabilir.

Öksürük sonradan azalsa bile olayın hemen öncesinde boğulur gibi olma veya ani öksürük başladıysa değerlendirme gerekebilir.

Çocuk nefes alamıyor veya morarıyorsa bu durum acildir.

Hangi Öksürük Tehlikelidir?

Öksürüğün kendisinden çok eşlik eden belirtiler tehlike düzeyini belirler.

Aşağıdaki durumlarda çocuk acil veya hızlı şekilde değerlendirilmelidir:

• Nefes almakta güçlük
• Çok hızlı veya zorlanarak soluma
• Kaburgalar arasında veya göğüs kafesinde çekilme
• Dudaklarda veya ciltte morarma
• Nefes alırken sürekli tiz ses
• Bilinçte değişiklik veya uyandırmakta güçlük
• Nefes durması
• Ani boğulma sonrası başlayan öksürük
• Kanlı öksürük
• Belirgin sıvı alamama

Genel durumda ciddi kötüleşme.

Özellikle küçük bebeklerde solunum sıkıntısı belirtileri daha hızlı değerlendirilmelidir.

Çocuk Öksürüğü Nasıl Geçer?

Öksürüğün tedavisi nedenine göre değişir.

Viral üst solunum yolu enfeksiyonuna bağlı öksürükte çoğu zaman özel bir öksürük ilacına ihtiyaç duyulmaz.

Evde;

• Yeterli sıvı alınması
• Burun tıkanıklığının serum fizyolojik ile rahatlatılması
• Çocuğun sigara ve elektronik sigara dumanından uzak tutulması
• Uygun oda koşullarının sağlanması

yararlı olabilir.

Burun tıkanıklığının rahatlatılması özellikle küçük çocuklarda gece öksürüğünü ve uyku problemlerini azaltabilir.

Bal Çocuklarda Öksürüğe İyi Gelir mi?

1 yaşından büyük çocuklarda bal akut viral enfeksiyona bağlı öksürüğün rahatlatılmasında denenebilir.

Bazı çalışmalar özellikle gece öksürüğünde sınırlı fayda gösterebileceğini düşündürmektedir.

Ancak bal hastalığın nedenini ortadan kaldırmaz ve enfeksiyon süresini kesin olarak kısalttığı gösterilmiş bir tedavi değildir.

1 yaşından küçük bebeklere botulizm riski nedeniyle bal verilmemelidir.

Buhar Öksürüğe İyi Gelir mi?

Sıcak su buharının çocuklarda öksürüğü tedavi ettiğini gösteren yeterli kanıt yoktur.

Üstelik kaynar su veya sıcak buhar uygulamaları çocuklarda ciddi yanıklara neden olabilir.

Bu nedenle çocuğun yüzünü sıcak su buharına tutmak veya kaynar su bulunan kapları kullanmak önerilmez.

Öksürük Şurubu Çocuklarda Kullanılır mı?

Öksürük şurupları çocuklarda otomatik olarak kullanılan ilaçlar değildir.

Özellikle küçük çocuklarda reçetesiz satılan öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarının faydası sınırlıdır ve bazı ürünler ciddi yan etkilere yol açabilir.

Bu nedenle çocuğun yaşına, öksürüğün nedenine ve ürünün içerisindeki etken maddelere bakılmadan öksürük şurubu kullanılmamalıdır.

“Bitkisel”, “doğal” veya “homeopatik” olarak satılan ürünlerin de yalnızca bu ifadeler nedeniyle güvenli veya etkili olduğu kabul edilmemelidir.

Bebeklere Öksürük Şurubu Verilir mi?

Özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda reçetesiz öksürük-soğuk algınlığı ilaçlarının gelişigüzel kullanılması uygun değildir.

Bazı ilaçlar;

• Solunumun baskılanması
• Kalp hızında değişiklik
• Uyku hali
• Ajitasyon
• Doz aşımı

gibi ciddi yan etkilere neden olabilir.

Bu yaş grubunda öksürüğün nedeninin belirlenmesi, şurup verilmesinden çok daha önemlidir.

Balgam Söktürücü Şurup Kullanılmalı mı?

Çocuklarda her balgamlı öksürükte balgam söktürücü verilmesi gerekmez.

Balgamlı öksürük solunum yollarındaki salgıların temizlenmesini sağlayan koruyucu bir mekanizmadır.

Özellikle küçük çocuklarda balgam söktürücü veya mukolitik ilaçların rutin kullanımı önerilmez.

İlaç ancak çocuğun yaşı ve klinik durumuna göre hekim tarafından uygun görülürse kullanılmalıdır.

Öksürük Kesici Kullanmak Doğru mu?

Her zaman değil.

Öksürük, özellikle salgı bulunan hastalıklarda solunum yollarının temizlenmesine yardımcı olur.

Bu nedenle nedeni bilinmeden öksürüğü baskılayan ilaç kullanmak uygun olmayabilir.

Çocuklarda öksürük kesici ilaçların etkinliği de sınırlıdır ve yaşa göre güvenlik sorunları bulunabilir.

Antibiyotik Öksürüğü Geçirir mi?

Viral enfeksiyonlara bağlı öksürüklerde antibiyotik öksürüğü geçirmez.

Antibiyotik ancak bakteriyel bir enfeksiyon saptandığında veya güçlü şekilde düşünüldüğünde kullanılmalıdır.

Burun akıntısı, öksürük veya balgamın bulunması tek başına antibiyotik başlanması için yeterli değildir.

Astım İlacı Her Öksüren Çocuğa Verilir mi?

Hayır.

Bronş açıcı veya inhaler kortizon gibi astım ilaçları yalnızca çocuğun klinik durumunda bu tedavilerin gerekli olduğu düşünülüyorsa kullanılmalıdır.

Basit viral öksürüğü daha hızlı geçirmek amacıyla her çocuğa bronş açıcı veya inhaler kortizon başlanması doğru değildir.

Öksürükte Akciğer Filmi Gerekir mi?

Her öksüren çocuğa akciğer grafisi çekilmesi gerekmez.

Basit viral enfeksiyonla uyumlu ve giderek düzelen akut öksürüklerde çoğunlukla görüntüleme gerekmez.

Ancak;

• Zatürre şüphesi
• Yabancı cisim şüphesi
• Kronik öksürük
• Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
• Muayenede anormal bulgular

varsa ek inceleme gerekebilir.

Geçmeyen Öksürükte Hangi Testler Yapılır?

Her çocuk için aynı testler yapılmaz.

Öksürüğün özelliklerine göre;

• Akciğer grafisi
• Yaşı uygunsa solunum fonksiyon testi
• Alerji değerlendirmesi
• Bazı enfeksiyonlara yönelik testler
• Gerektiğinde daha ileri incelemeler

planlanabilir.

Özellikle 4 haftadan uzun süren öksürükte testler çocuğun öyküsü ve muayenesine göre seçilmelidir.

Çocuklarda Öksürük Ne Zaman Doktora Gösterilmeli?

Acil belirtiler olmasa bile;

• Öksürük giderek artıyorsa
• 4 haftayı geçtiyse
• Her gece tekrarlıyorsa
• Egzersizle sürekli ortaya çıkıyorsa
• Hırıltı eşlik ediyorsa
• Tekrarlayan ateş varsa
• Çocuk kilo alamıyorsa
• Sürekli ıslak/balgamlı öksürük varsa
• Tekrarlayan zatürre öyküsü varsa
• Öksürük nöbetleri kusmaya veya morarmaya neden oluyorsa

çocuğun değerlendirilmesi gerekir.