Çocuklarda Beşinci Hastalık

Çocuğunuzun yanakları birden kıpkırmızı olduysa ve birkaç gün sonra kol, bacak veya gövdesinde dantel görünümünde döküntüler ortaya çıktıysa bunun nedeni beşinci hastalık olabilir.

Beşinci hastalık, tıbbi adıyla eritema infeksiyozum (erythema infectiosum), Parvovirus B19 isimli virüsün neden olduğu bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır.

Özellikle okul çağındaki çocuklarda görülür ve sağlıklı çocukların büyük çoğunluğunda hafif seyrederek kendiliğinden iyileşir.

Hastalığın en karakteristik bulgusu yanaklarda ortaya çıkan ve “tokatlanmış yanak görünümü” olarak tarif edilen belirgin kızarıklıktır.

Ancak beşinci hastalıkta bilinmesi gereken önemli bir ayrıntı vardır:

Çocukta karakteristik döküntü ortaya çıktığında, hastalığın en bulaşıcı olduğu dönem çoğunlukla geride kalmıştır.

Beşinci Hastalık Nedir?

Beşinci hastalık, yalnızca insanlarda enfeksiyona neden olan Parvovirus B19 isimli virüsün oluşturduğu bir hastalıktır.

Özellikle çocuklarda karakteristik döküntülü hastalık tablosuna yol açar.

“Beşinci hastalık” adı, geçmişte çocukluk çağının ateş ve döküntüyle seyreden hastalıklarının sıralandırılmasından gelmektedir.

Hastalığın evcil hayvanlarda görülen parvovirüs enfeksiyonlarıyla karıştırılmaması gerekir.

İnsan Parvovirus B19 enfeksiyonu köpek veya kedilerden bulaşmaz.

Beşinci Hastalık Kimlerde Görülür?

Beşinci hastalık özellikle okul çağındaki çocuklarda sık görülmekle birlikte her yaşta ortaya çıkabilir.

Virüs toplumda oldukça yaygındır ve yetişkinlerin önemli bir bölümü yaşamlarının bir döneminde Parvovirus B19 ile karşılaşmıştır.

Çocuklarda döküntü daha karakteristik olabilirken yetişkinlerde eklem ağrıları daha ön planda görülebilir.

Beşinci Hastalık Nasıl Başlar?

Parvovirus B19 enfeksiyonu her çocukta aynı şekilde seyretmez.

Bazı çocuklarda enfeksiyon hiçbir belirti oluşturmadan geçirilebilir.

Belirti geliştiğinde hastalığın ilk döneminde;

• Hafif ateş
• Baş ağrısı
• Burun akıntısı
• Boğaz ağrısı
• Halsizlik
• Kas ağrıları

gibi soğuk algınlığına benzeyen belirtiler görülebilir.

Bu ilk dönem geçtikten birkaç gün sonra karakteristik döküntü ortaya çıkabilir.

Beşinci Hastalık Döküntüsü Nasıl Olur?

Beşinci hastalığın en bilinen bulgusu yanaklardaki parlak kırmızı döküntüdür.

Bu görünüm sıklıkla “tokatlanmış yanak” veya “şamar yemiş yanak” görünümü olarak tarif edilir.

Ağız çevresinin daha soluk görünmesi yanaklardaki kızarıklığı daha belirgin hale getirebilir.

Yanak döküntüsünden sonra;

• Kollarda
• Bacaklarda
• Gövdede
• Kalça bölgesinde

ikinci bir döküntü ortaya çıkabilir.

Bu döküntü zaman içerisinde ortasından solmaya başlayarak ağsı veya dantel benzeri bir görünüm kazanabilir.

Beşinci Hastalık Döküntüsü Kaç Gün Sürer?

Döküntü çoğunlukla 7-10 gün içerisinde belirgin şekilde azalır.

Ancak beşinci hastalığın ilginç özelliklerinden biri döküntünün kaybolduktan sonra haftalar boyunca zaman zaman yeniden belirginleşebilmesidir.

Özellikle;

• Sıcak banyo
• Egzersiz
• Güneş
• Sıcak ortam
• Cildin ısınmasına neden olan diğer durumlar

döküntünün geçici olarak yeniden görünmesine neden olabilir.

Bu durum çoğunlukla hastalığın yeniden başladığı veya çocuğun tekrar bulaştırıcı hale geldiği anlamına gelmez.

Beşinci Hastalık Kaşıntı Yapar mı?

Döküntü bazı çocuklarda kaşıntılı olabilir ancak kaşıntı her çocukta görülmez.

Kaşıntı belirginse çocuğun cildini tahriş etmesini engellemek ve gerekirse uygun semptomatik tedaviyi çocuk doktoruyla değerlendirmek gerekir.

Beşinci Hastalık Nasıl Bulaşır?

Parvovirus B19 esas olarak solunum yolu salgıları aracılığıyla insandan insana bulaşır.

Öksürme, hapşırma ve yakın temas bulaşmada rol oynayabilir.

Virüs ayrıca;

• Kan ve kan ürünleri aracılığıyla
• Gebelik sırasında anneden fetüse

geçebilir.

Özellikle okul ve ev gibi yakın temasın olduğu ortamlarda bulaş görülebilir.

Beşinci Hastalık Ne Zaman Bulaşıcıdır?

Bu hastalıkta ailelerin en çok karıştırdığı konulardan biri budur.

Çocuk döküntü ortaya çıkmadan önce, hafif ateş, burun akıntısı veya diğer soğuk algınlığı benzeri belirtilerin bulunduğu dönemde daha bulaşıcıdır.

Karakteristik “tokatlanmış yanak” döküntüsü ortaya çıktığında sağlıklı ve tipik seyreden çocuklarda bulaştırıcılık çoğunlukla büyük ölçüde sona ermiştir.

Bu nedenle çocuğun döküntüsünü gördüğünüz anda hastalığın bulaşma açısından en önemli dönemi genellikle geride kalmıştır.

Ancak ağır aneminin eşlik ettiği aplastik kriz veya kronik Parvovirus B19 enfeksiyonu gibi özel durumlarda bulaştırıcılık farklı değerlendirilir.

Beşinci Hastalık Kuluçka Süresi Ne Kadardır?

Virüsle karşılaşma ile belirtilerin ortaya çıkması arasında genellikle birkaç haftaya kadar uzayabilen bir dönem bulunabilir.

Bu nedenle ailelerin çocuğun hastalığı tam olarak kimden ve ne zaman aldığını belirlemesi çoğu zaman mümkün değildir.

Beşinci Hastalık Tehlikeli midir?

Sağlıklı çocukların büyük çoğunluğunda hayır.

Beşinci hastalık çoğunlukla hafif seyreden ve kendiliğinden iyileşen bir enfeksiyondur.

Ancak Parvovirus B19 yalnızca bir “döküntü virüsü” değildir.

Virüs özellikle kırmızı kan hücrelerinin üretiminde rol alan öncül hücreleri etkileyebildiği için bazı özel hasta gruplarında ciddi sorunlara neden olabilir.

Bu nedenle;

• Orak hücre hastalığı
• Talasemi
• Herediter sferositoz gibi kronik hemolitik hastalıkları bulunan çocuklar
• Bağışıklık sistemi baskılanmış çocuklar

Parvovirus B19 ile karşılaştığında daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Beşinci Hastalık Kansızlık Yapar mı?

Sağlıklı çocuklarda Parvovirus B19 enfeksiyonu çoğunlukla ciddi bir kansızlığa yol açmaz.

Ancak virüs geçici olarak kırmızı kan hücresi üretimini baskılayabilir.

Özellikle kırmızı kan hücrelerinin zaten normalden hızlı parçalandığı kronik hemolitik anemisi bulunan çocuklarda bu durum geçici aplastik krize ve ciddi anemiye neden olabilir.

Çocukta bilinen bir kan hastalığı varsa Parvovirus B19 teması veya enfeksiyon şüphesinde takip eden hekimle görüşülmelidir.

Beşinci Hastalık Hamileler İçin Riskli mi?

Bu konu beşinci hastalıkta özellikle önemlidir.

Gebelik sırasında Parvovirus B19 enfeksiyonu anneden fetüse geçebilir.

Gebelikte geçirilen enfeksiyonların büyük çoğunluğu ciddi bir fetal probleme yol açmaz. Ancak özellikle gebeliğin ilk yarısında geçirilen enfeksiyon bazı durumlarda fetüste ciddi anemiye, buna bağlı non-immün hidrops fetalise ve daha nadiren gebelik kaybına neden olabilir.

Bu nedenle gebe bir kişi beşinci hastalığı olan bir çocukla yakın temas ettiğini öğrenirse paniğe kapılmak yerine kadın hastalıkları ve doğum hekimiyle görüşmelidir.

Kan testleriyle kişinin daha önce Parvovirus B19 geçirip bağışıklık kazanıp kazanmadığı veya yakın zamanda enfeksiyon geçirip geçirmediği değerlendirilebilir.

Gerekli durumlarda gebelik daha yakından takip edilir.

Beşinci Hastalık Tanısı Nasıl Konur?

Sağlıklı bir çocukta tipik “tokatlanmış yanak” görünümü ve ardından gelişen dantel benzeri döküntü çoğu zaman tanı için yeterince karakteristiktir.

Bu nedenle her çocukta kan testi yapılması gerekmez.

Ancak;

• Gebelikte temas veya enfeksiyon şüphesinde
• Kronik hemolitik anemisi bulunanlarda
• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde
• Atipik veya ağır seyreden durumlarda

laboratuvar incelemelerine ihtiyaç duyulabilir.

Gerekli durumlarda Parvovirus B19'a karşı oluşan antikorlar veya viral DNA'yı değerlendiren testlerden yararlanılabilir.

Beşinci Hastalık Hangi Hastalıklarla Karışabilir?

Çocuklarda ateş ve döküntü birçok farklı nedenle ortaya çıkabilir.

Beşinci hastalık;

• Kızamık
• Kızamıkçık
• Altıncı hastalık
• Kızıl
• Enterovirüs enfeksiyonları
• İlaç döküntüleri
• Alerjik döküntüler

gibi farklı tablolarla karıştırılabilir.

Bu nedenle yalnızca “çocuğun yanağı kızardı” diye beşinci hastalık tanısı koymak doğru değildir.

Döküntünün görünümü, yayılımı, ortaya çıkış zamanı ve eşlik eden diğer belirtiler birlikte değerlendirilmelidir.

Beşinci Hastalığın Tedavisi Nasıl Yapılır?

Sağlıklı çocukların büyük çoğunluğunda beşinci hastalık için özel bir antiviral tedavi gerekmez.

Hastalık çoğunlukla kendiliğinden iyileşir.

Tedavi çocuğun şikâyetlerini azaltmaya yöneliktir.

Ateş veya ağrı varsa çocuğun yaşına ve kilosuna uygun ilaçlar hekim önerisi doğrultusunda kullanılabilir.

Yeterli sıvı alımı ve dinlenme desteklenmelidir.

Kronik hemolitik anemisi veya bağışıklık sistemiyle ilgili hastalığı bulunan çocuklarda ise tedavi ve takip farklı olabilir.

Beşinci Hastalıkta Antibiyotik Kullanılır mı?

Hayır.

Beşinci hastalığa bir virüs neden olduğu için antibiyotikler hastalığı tedavi etmez.

Antibiyotik ancak ayrıca bakteriyel bir enfeksiyon saptanmışsa kullanılmalıdır.

Beşinci Hastalıkta Döküntüye Krem Sürmek Gerekir mi?

Döküntü çoğunlukla özel bir tedavi gerektirmeden kendiliğinden kaybolur.

Kaşıntı yoksa rutin olarak krem veya ilaç uygulanması gerekmez.

Döküntünün sıcak, güneş veya egzersiz sonrasında yeniden belirginleşmesi de çoğu zaman tedavi gerektiren bir durum değildir.

Beşinci Hastalıkta Eklem Ağrısı Olur mu?

Evet.

Parvovirus B19 enfeksiyonu eklem ağrısı ve bazen eklemlerde şişmeye neden olabilir.

Bu durum çocuklarda görülebilmekle birlikte yetişkinlerde, özellikle kadınlarda daha sık görülür.

Çoğu kişide eklem yakınmaları zaman içerisinde düzelir.

Beşinci Hastalık Geçiren Çocuk Okula veya Kreşe Gidebilir mi?

Tipik beşinci hastalıkta çocuk karakteristik döküntü ortaya çıktığında çoğunlukla artık bulaştırıcı değildir.

Bu nedenle yalnızca döküntünün bulunması çocuğun günlerce okuldan veya kreşten uzaklaştırılması gerektiği anlamına gelmez.

Çocuğun ateşi yoksa, genel durumu iyiyse ve günlük aktivitelere katılabilecek durumdaysa okula dönüş değerlendirilebilir.

Okul veya kreşte salgınla ilişkili özel bir uygulama varsa kurumun ve sağlık otoritelerinin önerileri de dikkate alınmalıdır.

Beşinci Hastalık Tekrar Olur mu?

Parvovirus B19 enfeksiyonu geçirildikten sonra bağışıklık gelişmesi beklenir.

Bu nedenle klasik beşinci hastalığın tekrar tekrar geçirilmesi beklenen bir durum değildir.

Daha sonraki dönemlerde ortaya çıkan benzer döküntülerin başka nedenleri de olabileceği için her döküntünün yeniden beşinci hastalık olduğu düşünülmemelidir.

Beşinci Hastalıktan Nasıl Korunulur?

Parvovirus B19'a karşı rutin kullanımda bir aşı bulunmamaktadır.

Bulaş riskini azaltmak için;

• Ellerin düzenli olarak sabun ve suyla yıkanması
• Öksürürken ve hapşırırken ağız ve burnun kapatılması
• Bardak ve çatal gibi kişisel eşyaların paylaşılmaması
• Sık dokunulan yüzeylerin temizlenmesi
• Solunum yolu enfeksiyonu belirtileri bulunan kişilerle yakın temasın azaltılması

yararlı olabilir.

Ancak hastalığın en bulaşıcı döneminin karakteristik döküntü ortaya çıkmadan önce olması nedeniyle bulaşmayı tamamen önlemek her zaman mümkün değildir.

Beşinci Hastalıkta Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Sağlıklı çocuklarda hastalık çoğunlukla hafif seyretse de;

• Çocuğun genel durumu belirgin şekilde bozuluyorsa
• Nefes almakta güçlük varsa
• Belirgin solukluk gelişiyorsa
• Olağandışı halsizlik veya güçsüzlük varsa
• Çocuğun bilinen bir kronik kan hastalığı varsa
• Bağışıklık sistemi baskılanmışsa
• Döküntünün nedeni konusunda tereddüt varsa

hekim değerlendirmesi gerekir.

Ayrıca çocukla yakın temasta bulunan gebe bir kişi varsa, bu kişinin kendi kadın hastalıkları ve doğum hekimiyle görüşmesi önemlidir.