Çocuklarda Alerji
Çocuğunuzun cildinde tekrarlayan kaşıntılı döküntüler mi oluyor? Belirli bir besini yedikten sonra dudakları şişiyor mu? Burnu sürekli akıyor, hapşırıyor veya bazı dönemlerde öksürük ve hırıltı mı yaşıyor?
Bu belirtilerin bir bölümü alerjik hastalıklarla ilişkili olabilir. Ancak çocuklarda görülen her döküntü, burun akıntısı, öksürük veya karın ağrısı alerji anlamına gelmez.
Çocuklarda alerjinin doğru değerlendirilmesinde asıl önemli olan; belirtinin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi durumlarda tekrar ettiği ve belirli bir besin, madde veya çevresel faktörle ilişkisinin bulunup bulunmadığıdır.
Bu nedenle çocuklarda alerji tanısı yalnızca bir kan testi veya deri testi sonucuna bakılarak değil, çocuğun öyküsü, muayenesi ve gerekli görülen testlerin birlikte değerlendirilmesiyle konur.
Çocuklarda Alerji Nedir?
Alerji, bağışıklık sisteminin normalde çoğu kişide sorun oluşturmayan bazı maddelere karşı uygunsuz veya aşırı bir bağışıklık yanıtı oluşturmasıdır.
Bu maddelere alerjen adı verilir.
Çocuklarda sık karşılaşılan alerjenler arasında;
- Bazı besinler
- Ev tozu akarları
- Polenler
- Hayvan kaynaklı alerjenler
- Küfler
- Bazı ilaçlar
- Böcek zehirleri
yer alabilir.
Alerjik hastalık tek bir organda görülmek zorunda değildir. Cilt, solunum sistemi, burun-göz bölgesi ve sindirim sistemi farklı şekillerde etkilenebilir.
Çocuklarda Alerji Belirtileri Nelerdir?
Alerjinin belirtileri hangi sistemin etkilendiğine göre değişir.
Ciltte;
- Kaşıntı
- Egzama
- Kuruluk ve kızarıklık
- Ürtiker yani kurdeşen
- Dudak, göz kapağı veya yüzde şişme
görülebilir.
Burun ve gözlerde;
- Tekrarlayan hapşırık
- Burun akıntısı
- Burun tıkanıklığı
- Burun ve gözlerde kaşıntı
- Gözlerde sulanma ve kızarıklık
ortaya çıkabilir.
Solunum yollarında;
- Öksürük
- Hırıltılı solunum
- Nefes darlığı
- Göğüste sıkışma
gibi belirtiler görülebilir.
Sindirim sisteminde;
- Kusma
- Karın ağrısı
- İshal
- Bazı bebeklerde kanlı veya mukuslu dışkı
- Beslenme sorunları
- Bazı özel tablolarda büyümenin etkilenmesi
gibi belirtiler gelişebilir.
Belirtilerin birden fazla sistemde aynı anda ortaya çıkması daha ciddi bir alerjik reaksiyon açısından önem taşıyabilir.
Çocuklarda Alerji Neden Olur?
Çocuklarda alerjik hastalıkların oluşumunda tek bir neden yoktur.
Genetik yatkınlık ile çevresel faktörler birlikte rol oynar.
Anne, baba veya kardeşlerde;
- Astım
- Alerjik rinit
- Atopik dermatit
- Besin alerjisi
gibi alerjik hastalıkların bulunması çocukta alerjik hastalık gelişme olasılığını artırabilir.
Ancak ailesinde hiçbir alerjik hastalık bulunmayan bir çocukta da alerji gelişebilir.
Atopi Nedir?
Alerji değerlendirmelerinde sık kullanılan kavramlardan biri atopidir.
Atopi; kişinin bazı çevresel veya besinsel alerjenlere karşı IgE tipi bağışıklık yanıtı geliştirmeye genetik eğilimini ifade eder.
Atopik çocuklarda egzama, alerjik rinit ve astım gibi hastalıklar bir arada veya yaşamın farklı dönemlerinde görülebilir.
Ancak atopik yapıya sahip olmak, çocuğun mutlaka bütün alerjik hastalıkları geliştireceği anlamına gelmez.
Çocuklarda Alerjik Cilt Hastalıkları
Çocukluk çağında alerjiyle ilişkili en sık sorunlardan bazıları ciltte görülür.
Bunların başında atopik dermatit (egzama), ürtiker ve anjiyoödem gelir.
Atopik Dermatit – Egzama
Atopik dermatit kronik veya tekrarlayıcı seyreden, cilt kuruluğu ve özellikle kaşıntının ön planda olduğu inflamatuar bir cilt hastalığıdır.
Bebeklerde özellikle;
- Yanaklarda
- Yüzde
- Saçlı deride
- Kol ve bacakların dış yüzlerinde
belirgin olabilir.
Daha büyük çocuklarda ise dirsek içleri, diz arkaları, boyun, el ve ayak bilekleri daha sık etkilenebilir.
Cilt kuruluğu ve kaşıntı atopik dermatitin temel özellikleri arasındadır.
Ancak önemli bir ayrım vardır:
Egzaması olan her çocukta besin alerjisi yoktur.
Özellikle orta-ağır ve tedaviye dirençli egzaması bulunan küçük çocuklarda, klinik öykü de destekliyorsa besin alerjisi açısından değerlendirme gündeme gelebilir. Gereksiz besin kısıtlamaları ise çocuğun beslenmesini olumsuz etkileyebileceği için yalnızca “egzaması var” gerekçesiyle çok sayıda besinin diyetten çıkarılması doğru değildir.
Ürtiker – Kurdeşen
Ürtiker, ciltte aniden ortaya çıkan;
- Kabarık
- Kızarık veya pembe
- Genellikle yoğun kaşıntılı
- Yer değiştirebilen
döküntülerdir.
Tek tek ürtiker plakları çoğunlukla saatler içerisinde kaybolup vücudun başka bir bölgesinde yeniden ortaya çıkabilir.
Ürtiker her zaman alerji anlamına gelmez.
Özellikle çocuklarda viral enfeksiyonlar akut ürtikerin sık nedenlerinden biridir.
Belirli bir yiyecek veya ilaç alındıktan kısa süre sonra ortaya çıkan tekrarlayan ürtiker ise alerjik reaksiyon açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
Anjiyoödem Nedir?
Anjiyoödem cildin daha derin tabakalarında gelişen şişliktir.
En sık;
- Dudak
- Göz çevresi
- Yüz
- Eller
- Ayaklar
etkilenebilir.
Dil veya boğaz bölgesinde şişme ve buna eşlik eden nefes alma güçlüğü ciddi bir alerjik reaksiyonun belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Çocuklarda Besin Alerjisi
Besin alerjisi, bağışıklık sisteminin belirli bir besine veya besindeki bir proteine karşı bağışıklık yanıtı oluşturmasıdır.
Her besin sonrası oluşan rahatsızlık besin alerjisi değildir.
Besinlere karşı gelişen istenmeyen reaksiyonlar;
- Bağışıklık sistemi aracılı alerjik reaksiyonlar
- Laktoz intoleransı gibi bağışıklık sistemiyle ilişkili olmayan intoleranslar
şeklinde farklı mekanizmalarla ortaya çıkabilir.
Çocuklarda Hangi Besinler Daha Sık Alerji Yapar?
Teorik olarak her besin alerjik reaksiyona neden olabilir.
Çocukluk çağında sık karşılaşılan besin alerjenleri arasında;
- İnek sütü
- Yumurta
- Yer fıstığı
- Ağaç yemişleri
- Buğday
- Soya
- Balık
- Kabuklu deniz ürünleri
- Susam
yer alabilir.
Hangi besinlerin daha sık sorun oluşturduğu çocuğun yaşına ve toplumun beslenme alışkanlıklarına göre değişebilir.
Besin Alerjisi Nasıl Anlaşılır?
Özellikle belirli bir besinin tüketilmesinden sonra tekrar tekrar;
- Ürtiker
- Dudak veya göz çevresinde şişlik
- Kusma
- Öksürük
- Hırıltı
- Nefes darlığı
- Halsizlik veya baygınlık
gibi belirtilerin ortaya çıkması IgE aracılı besin alerjisini düşündürebilir.
Bazı besin alerjileri ise daha geç belirtiler oluşturabilir.
Özellikle bebeklerde;
- Tekrarlayan kusma
- İshal
- Kanlı dışkı
- Bazı gastrointestinal belirtiler
non-IgE aracılı besin alerjilerinde görülebilir.
Besin alerjisinin belirtileri cilt, solunum ve sindirim sistemini etkileyebilir.
Çocuklarda Alerji Tanısı Nasıl Konur?
Alerji tanısının en önemli basamağı ayrıntılı öyküdür.
Çocuk doktoru veya ilgili uzman;
- Belirtinin ne zaman başladığını
- Hangi durumdan sonra ortaya çıktığını
- Belirtilerin ne kadar sürdüğünü
- Aynı temasla tekrar edip etmediğini
- Besin alındıysa ne miktarda ve hangi şekilde tüketildiğini
- Çocuğun diğer alerjik hastalıklarını
- Ailede alerji öyküsünü
değerlendirir.
Ardından klinik şüpheye göre test planlanabilir.
Çocuklarda Alerji Testi Nasıl Yapılır?
Kullanılan testler şüphe edilen alerji türüne göre değişir.
Bunlar arasında;
- Deri prik testi
- Kanda alerjene özgü IgE ölçümü
- Bazı seçilmiş olgularda komponent bazlı alerji testleri
yer alabilir.
Ancak alerji testleri tarama testi değildir.
Çocuğun hiçbir zaman reaksiyon göstermediği onlarca besine veya alerjene karşı rastgele test yapılması yanlış pozitif sonuçlara ve gereksiz kısıtlamalara yol açabilir.
Alerji Testinin Pozitif Çıkması Çocuğun Alerjik Olduğu Anlamına Gelir mi?
Her zaman değil.
Bu, çocuk alerjilerinde en önemli noktalardan biridir.
Bir deri testinin veya spesifik IgE testinin pozitif olması çocuğun o maddeye karşı duyarlanmış olduğunu gösterebilir.
Ancak duyarlanma ile klinik alerji aynı şey değildir.
Çocuk o besini hiçbir sorun yaşamadan yiyebiliyorsa, yalnızca test sonucuna dayanarak “bu besine alerjisi var” demek doğru olmayabilir.
Test sonuçlarının çocuğun klinik öyküsüyle birlikte yorumlanması gerekir.
Besin Alerjisinde Oral Yükleme Testi Nedir?
Besin alerjisinin tanısı bazı çocuklarda yalnızca öykü ve testlerle kesinleşmeyebilir.
Bu durumda oral besin yükleme testi gündeme gelebilir.
Testte şüpheli besin kontrollü şekilde, giderek artan miktarlarda çocuğa verilir ve reaksiyon gelişip gelişmediği gözlenir.
Bu test alerjik reaksiyon oluşturabileceği için evde yapılmamalı, gerekli tedavinin uygulanabileceği sağlık ortamında deneyimli ekip tarafından gerçekleştirilmelidir.
Güncel uluslararası kılavuzlarda belirsiz besin alerjisi tanısında oral besin yükleme testi temel tanısal yöntemlerden biri olarak kabul edilmektedir.
Çocuklarda Alerji Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi alerjik hastalığın türüne göre değişir.
Temel amaç;
- Gerçek tetikleyiciyi doğru belirlemek
- Gereksiz kısıtlamalardan kaçınmak
- Belirtileri kontrol altına almak
Ciddi reaksiyon riski varsa aileyi buna hazırlamaktır.
Atopik dermatitte cilt bariyerinin korunması ve uygun lokal tedaviler önemliyken, ürtikerde tedavi farklıdır.
Besin alerjisinde gerçekten sorumlu olduğu gösterilen besinin diyetten çıkarılması gerekebilir.
Ancak özellikle süt, yumurta veya birden fazla temel besin diyetten çıkarılacaksa çocuğun büyüme ve beslenmesinin etkilenmemesi için diyet dikkatle planlanmalıdır.
Çocuğumun Alerjisi Varsa Besini Tamamen Kesmeli miyim?
Tanı kesinleşmeden geniş kapsamlı eliminasyon diyeti yapılmamalıdır.
Özellikle internetten yapılan “alerji testleri” veya tek başına laboratuvar sonucuna göre;
- Süt
- Yumurta
- Buğday
- Kuruyemiş
- Gluten
gibi temel besinlerin gereksiz yere çıkarılması çocuğun beslenmesini olumsuz etkileyebilir.
Besinin gerçekten reaksiyona neden olup olmadığı önce doğru şekilde değerlendirilmelidir.
Çocukluk Çağı Alerjileri Geçer mi?
Alerjinin türüne göre değişir.
Bazı çocukluk çağı besin alerjilerinde yaş ilerledikçe tolerans gelişebilirken bazı alerjiler daha uzun süre devam edebilir.
Atopik dermatitin seyri de çocuktan çocuğa değişir.
Bu nedenle “alerjisi ömür boyu kalır” veya “nasıl olsa büyüyünce geçer” şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir.
Çocuğun düzenli olarak yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Anafilaksi Nedir?
Anafilaksi, hızlı gelişebilen ve yaşamı tehdit edebilen ciddi sistemik alerjik reaksiyondur.
Bir besin, ilaç veya başka bir alerjenle temastan sonra;
- Nefes almakta zorlanma
- Hırıltı
- Boğazda veya dilde şişme
- Ses değişikliği
- Yaygın ürtikerle birlikte solunum belirtileri
- Şiddetli kusma
- Baş dönmesi
- Bayılma
- Bilinç değişikliği
gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Bu durumda acil tıbbi müdahale gerekir.
Anafilaksi riski olduğu belirlenen çocuklarda aileye acil durumda ne yapması gerektiği anlatılmalı ve uygun çocuklarda adrenalin oto-enjektörü reçete edilerek kullanımı öğretilmelidir.
Çocuklarda Alerji İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Özellikle;
- Aynı besinden sonra tekrarlayan reaksiyonlar
- Tekrarlayan veya ağır egzama
- Sık ürtiker veya anjiyoödem
- Açıklanamayan hırıltı ve nefes darlığı
- Beslenmeyle ilişkili tekrarlayan kusma veya kanlı dışkı
- Büyüme ve gelişmenin etkilenmesi
- Daha önce ciddi alerjik reaksiyon geçirilmesi
durumlarında çocuğun değerlendirilmesi gerekir.
Dudak-dil-boğaz şişmesi, nefes darlığı, bayılma veya hızla gelişen çoklu sistem belirtileri varsa acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.