Çocuklarda İştahsızlık

“Çocuğum hiçbir şey yemiyor.”“Yemek yedirmek için peşinden dolaşıyorum.”“İki lokmadan sonra masadan kalkıyor.”“İştahını açmak için ne verebilirim?”

Çocukluk döneminde ailelerin çocuk doktoruna en sık başvurduğu konulardan biri iştahsızlıktır.

Ancak aile tarafından iştahsız olarak değerlendirilen her çocukta bir hastalık bulunmaz. Bazı çocuklar gerçekten yeterli enerji ve besin alamazken bazıları ailenin beklediğinden daha az yiyen ancak normal büyüyen sağlıklı çocuklardır.

Bu nedenle çocuklarda iştahsızlık değerlendirilirken yalnızca “Ne kadar yiyor?” sorusuna değil;

• Boy ve kilo gelişimine
• Büyüme hızına
• Besin çeşitliliğine
• Öğün düzenine
• Yeme davranışlarına
• Eşlik eden belirtilere

birlikte bakmak gerekir.

Çocuklarda İştahsızlık Nedir?

İştah, kişinin besin tüketme isteğidir ve çocuklarda gün içerisinde bile değişebilir.

Çocuğun iştahı;

• Yaşına
• Büyüme hızına
• Fiziksel aktivitesine
• Uyku düzenine
• Geçirdiği hastalıklara
• Gün içerisinde tükettiği yiyecek ve içeceklere

göre farklılık gösterebilir.

Bu nedenle birkaç gün daha az yemek veya bazı öğünleri reddetmek tek başına kronik iştahsızlık anlamına gelmez.

Asıl önemli olan iştahsızlığın çocuğun büyümesini, gelişimini ve yeterli besin almasını etkileyip etkilemediğidir.

Çocuklarda İştahsızlık Neden Olur?

Çocuklarda iştahsızlığın tek bir nedeni yoktur.

Bazen tamamen yaşa özgü normal bir davranış olabilirken bazen beslenme düzeninden, bazen de altta yatan bir sağlık probleminden kaynaklanabilir.

Sık karşılaşılan nedenler arasında;

• Büyüme hızının yavaşladığı dönemler
• Sürekli atıştırma
• Fazla süt veya kalorili içecek tüketimi
• Seçici yeme
• Yemek sırasında baskı ve zorlanma
• Kabızlık
• Reflü veya gastrointestinal yakınmalar
• Demir eksikliği
• Enfeksiyonlar
• Ağız ve diş problemleri
• Yutma veya çiğneme güçlüğü
• Bazı kronik hastalıklar
• İlaçlar
• Psikolojik ve davranışsal faktörler

bulunabilir.

Dolayısıyla iştahsızlık tek başına bir hastalık değil, nedeninin anlaşılması gereken bir belirtidir.

Çocuğum Neden Yemek Yemiyor?

Özellikle 1 yaşından sonra aileler çocuklarının bebeklik dönemine göre daha az yediğini fark edebilir.

Bunun nedenlerinden biri büyüme hızının değişmesidir.

Bebeklik dönemindeki hızlı büyüme yavaşladığında çocuğun enerji ihtiyacı ve buna bağlı olarak iştahı da değişebilir.

Bu dönemde çocuk ayrıca bağımsızlaşmaya başlar. Hangi yiyeceği yiyip yemeyeceğine karar vermek de bu bağımsızlaşmanın bir parçası haline gelebilir.

Dolayısıyla 2-3 yaşındaki bir çocuğun her öğünde ailesinin beklediği miktarı tüketmemesi tek başına hastalık göstergesi değildir.

Çocuğun Az Yemesi mi, Büyümemesi mi Daha Önemlidir?

İştahsızlığın değerlendirilmesindeki en önemli noktalardan biri budur.

Çocuğun tabağındaki miktardan çok büyümesinin nasıl ilerlediğine bakılır.

Çocuğun;

• Boyu
• Kilosu
• Yaşa göre vücut kitle indeksi
• Önceki ölçümlerine göre büyüme hızı

büyüme eğrileri üzerinde değerlendirilir.

Çocuk küçük porsiyonlar tüketmesine rağmen kendi büyüme eğrisinde düzenli ilerliyorsa ailesinin düşündüğü kadar yetersiz beslenmiyor olabilir.

Buna karşılık kilo alımının durması, kilo kaybı veya boy uzamasında yavaşlama varsa iştahsızlık daha ayrıntılı araştırılmalıdır.

Çocuklarda İştahsızlık Ne Zaman Normal Olabilir?

Çocukların iştahının her gün aynı olması beklenmez.

Örneğin;

• Hastalık sırasında
• Hastalıktan sonraki birkaç günde
• Büyümenin daha yavaş olduğu dönemlerde
• Çok sıcak havalarda
• Fiziksel aktivitenin azaldığı günlerde

iştah geçici olarak azalabilir.

Bazı çocukların doğal porsiyonları da diğer çocuklardan daha küçüktür.

Çocuk enerjikse, gelişimi yaşına uygunsa ve büyümesi düzenli devam ediyorsa yalnızca ailesinin beklediğinden az yemesi her zaman tedavi edilmesi gereken bir durum değildir.

İştahsızlık Hangi Hastalıkların Belirtisi Olabilir?

İştahsızlığın yanında başka belirtiler bulunması altta yatan hastalık açısından önemlidir.

Özellikle;

• Kilo kaybı
• Büyümede yavaşlama
• Sürekli karın ağrısı
• Tekrarlayan kusma
• Kronik ishal
• Uzun süren kabızlık
• Yutma güçlüğü
• Yemek yerken öksürme veya boğulma
• Belirgin halsizlik
• Solukluk
• Uzun süren ateş
• Gece terlemesi

gibi belirtiler varsa çocuk değerlendirilmelidir.

Demir Eksikliği İştahsızlık Yapar mı?

Evet, demir eksikliği ve demir eksikliği anemisi bazı çocuklarda iştahsızlıkla birlikte görülebilir.

Bunun yanında;

• Solukluk
• Halsizlik
• Çabuk yorulma
• Dikkat ve konsantrasyon sorunları

da bulunabilir.

Ancak her iştahsız çocukta demir eksikliği yoktur.

Demir eksikliğinden şüphe edildiğinde çocuğun muayenesi ve gerekli kan tetkikleriyle değerlendirme yapılmalıdır.

Kabızlık Çocuğun İştahını Keser mi?

Evet.

Uzun süren kabızlık;

• Karında dolgunluk
• Karın ağrısı
• Şişkinlik
• Dışkılama sırasında ağrı

oluşturarak çocuğun yemek yeme isteğini azaltabilir.

İştahsızlık nedeniyle başvuran çocukta dışkılama düzeninin sorgulanması bu nedenle önemlidir.

Reflü Çocuklarda İştahsızlık Yapabilir mi?

Bazı çocuklarda reflü veya yemekle ilişkili ağrı beslenmeyi etkileyebilir.

Çocuk yemek yedikten sonra rahatsızlık hissediyorsa zamanla yemek yemekten kaçınmaya başlayabilir.

Özellikle;

• Yemek sonrası ağlama
• Tekrarlayan kusma
• Yutarken rahatsızlık
• Besini reddetme

gibi belirtiler varsa değerlendirme gerekebilir.

Ancak yalnızca iştahsızlık bulunması reflü tanısı koydurmaz.

Fazla Süt İçmek İştahsızlık Yapar mı?

Olabilir.

Süt besleyici bir gıdadır ancak çocuğun gün boyunca çok fazla süt tüketmesi ana öğünlere aç gelmesini engelleyebilir.

Benzer şekilde gün içerisinde sürekli;

• Meyve suyu
• Süt
• Bisküvi
• Kraker
• Atıştırmalıklar

tüketen çocuk yemek saatinde aç olmayabilir.

Bu durumda sorun çocuğun iştahının olmaması değil, öğünler arasında sürekli enerji almasıdır.

Sürekli Atıştırmak Çocuğun İştahını Bozar mı?

Evet.

Çocukların açlık ve tokluk döngüsünün oluşabilmesi için öğünler arasında belirli bir düzen bulunması gerekir.

Çocuk bütün gün bir şeyler atıştırıyorsa ana öğüne geldiğinde yeterince aç olmayabilir.

Bu nedenle yaşına uygun ana öğünler ve planlı ara öğünler oluşturmak, yemek aralarında sürekli kalorili yiyecek veya içecek sunmamak önemlidir.

Çocuklarda Seçici Yeme ile İştahsızlık Aynı Şey mi?

Hayır.

İştahsız çocuk yemek yemeye genel olarak isteksiz olabilir.

Seçici yiyen çocuk ise iştahlı olabilir ancak yalnızca belirli besinleri kabul eder.

Örneğin çocuk makarna ve köfteyi büyük bir iştahla yerken sebze ve yeni yiyecekleri sürekli reddediyorsa sorun gerçek iştahsızlıktan çok seçici yeme davranışı olabilir.

Özellikle okul öncesi dönemde seçici yeme sık görülebilir.

Çocuğum Yeni Yemekleri Neden Reddediyor?

Çocukların tanımadıkları besinlere karşı temkinli davranması özellikle küçük yaşlarda sık görülür.

Bir çocuk yeni bir besini ilk gördüğünde yemeyebilir.

Bu durumda;

• Çok küçük miktarlarda sunmak
• Çocuğu zorlamamak
• Aynı besini farklı günlerde yeniden sunmak
• Ailece aynı besini tüketerek örnek olmak

yararlı olabilir.

Bir yiyeceği bugün reddetmesi, çocuğun o yiyeceği hiçbir zaman yemeyeceği anlamına gelmez.

Yemek Yemeyen Çocuk Zorlanmalı mı?

Genellikle hayır.

Çocuğu;

• Peşinden kaşıkla takip etmek
• Ağzını zorla açmak
• Tehdit etmek
• Yemesi için sürekli pazarlık yapmak
• Yemeği bitirdiğinde ödül vermek

kısa vadede birkaç kaşık daha yedirebilir ancak uzun vadede yemek saatlerinin bir güç mücadelesine dönüşmesine neden olabilir.

Ebeveynin görevi ne zaman, nerede ve hangi yiyeceklerin sunulacağını belirlemektir.

Çocuğun görevi ise sunulan yiyeceklerden ne kadar tüketeceğine kendi açlık ve tokluk sinyalleri doğrultusunda karar vermektir.

“Bir Kaşık Daha” Demek Zararlı mı?

Her “bir kaşık daha” cümlesi tek başına problem yaratmaz.

Ancak çocuk tok olduğunu belirttiği halde sürekli yemeye zorlanıyorsa zaman içerisinde kendi açlık ve tokluk sinyallerini dinlemek yerine dışarıdan gelen yönlendirmelere göre yemeyi öğrenebilir.

Amaç çocuğun tabağını mutlaka bitirmesi değil, açlığını ve tokluğunu tanımayı öğrenmesidir.

Çocuk Yemek Yerken Telefon veya Tablet İzlemeli mi?

Mümkün olduğunca hayır.

Ekran karşısında yemek yedirildiğinde çocuk dikkatini yemeğe değil ekrana verir.

Bu durum çocuğun;

• Ne yediğini
• Ne kadar yediğini
• Ne zaman doyduğunu

fark etmesini zorlaştırabilir.

Yemek saatlerinin mümkün olduğunca masada ve ekransız geçirilmesi sağlıklı beslenme davranışlarının gelişmesini destekler.

Yemek Ne Kadar Sürmeli?

Yemek saatlerinin uzun bir mücadeleye dönüşmemesi önemlidir.

Çocuğun tabağının saatlerce önünde tutulması veya yemek bitene kadar masadan kalkmasına izin verilmemesi sağlıklı bir beslenme davranışı oluşturmaz.

Öğünün makul bir süre içerisinde tamamlanması, ardından sofranın kaldırılması ve bir sonraki planlı öğüne geçilmesi daha düzenli bir açlık-tokluk döngüsüne yardımcı olur.

Çocuğum Yemiyorsa Sevdiği Yemeği Hemen Yapmalı mıyım?

Her reddedilen öğünün ardından çocuğa ayrı bir alternatif yemek hazırlamak zamanla besin çeşitliliğini azaltabilir.

Daha uygun yaklaşım, aile öğününde çocuğun kabul ettiği en az bir besinin de bulunması ve yeni veya daha az sevdiği yiyeceklerin baskı yapılmadan yanında sunulmasıdır.

Böylece çocuk hem kendisini güvende hissettiği bir yiyeceğe ulaşabilir hem de farklı besinlerle karşılaşmaya devam eder.

Çocuğa Yemek Yedirmek İçin Ödül Verilmeli mi?

“Sebzeni bitirirsen çikolata vereceğim” gibi ödül sistemleri istenmeyen bir mesaj oluşturabilir.

Çocuk bu durumda sebzeyi “katlanılması gereken”, tatlıyı ise “ödül olan daha değerli yiyecek” şeklinde algılayabilir.

Yemek, mümkün olduğunca ödül veya ceza aracı haline getirilmemelidir.

İştahsız Çocuğa Ne Yedirilmeli?

Tek bir “iştah açan besin” yoktur.

Amaç küçük hacimde bile besleyici seçenekler sunmak ve çocuğun günlük besin çeşitliliğini artırmaktır.

Yaşına uygun şekilde;

• Yumurta
• Yoğurt
• Et, tavuk ve balık
• Kuru baklagiller
• Sebze ve meyveler
• Tahıllar
• Uygun yağ kaynakları

günlük beslenmenin parçası olabilir.

Ancak çocuğun beslenmesi yalnızca birkaç “yüksek kalorili” yiyecekle desteklenmemelidir.

Çocuklarda İştah Nasıl Açılır?

Çoğu sağlıklı çocukta amaç yapay olarak iştahı artırmak değil, çocuğun doğal açlık ve tokluk düzeninin çalışmasına izin vermektir.

Bunun için;

• Düzenli öğün saatleri oluşturmak
• Sürekli atıştırmayı azaltmak
• Öğün öncesi kalorili içecekleri sınırlamak
• Yemek sırasında ekran kullanmamak
• Küçük ve gerçekçi porsiyonlarla başlamak
• Çocuğu yemeye zorlamamak
• Yeni besinleri tekrar tekrar sunmak
• Ailece aynı sofrada yemek

yararlı olabilir.

İştahsız Çocuklara İştah Açıcı Şurup Verilir mi?

Ailelerin en sık sorduğu sorulardan biri budur.

Her iştahsız çocukta kullanılabilecek, sorunun nedeninden bağımsız standart bir “iştah açıcı şurup” yaklaşımı yoktur.

Öncelikle iştahsızlığın nedeni araştırılmalıdır.

Çocuk normal büyüyorsa çoğu zaman ihtiyaç duyulan şey ilaç değil, beslenme düzeninin ve aile-çocuk yemek ilişkisinin düzenlenmesidir.

Vitaminler Çocuğun İştahını Açar mı?

Vitamin veya mineral eksikliği bulunmayan bir çocuğa gelişigüzel takviye vermenin iştahsızlığı çözeceği düşünülmemelidir.

Demir, B12, çinko veya farklı besin öğelerinde eksiklik saptanmışsa eksiklik uygun şekilde tedavi edilir.

Ancak takviyeler dengeli beslenmenin veya doğru beslenme davranışlarının yerine geçmez.

Çinko İştah Açar mı?

Çinko büyüme ve birçok vücut fonksiyonu için gerekli bir mineraldir.

Ancak her iştahsız çocuğa rutin olarak çinko verilmesi doğru değildir.

Eksiklik veya çinko desteği gerektiren özel bir durum bulunup bulunmadığı çocuk özelinde değerlendirilmelidir.

İştahsız Çocuk İçin Kan Tahlili Gerekir mi?

Her iştahsız çocukta geniş kapsamlı kan tahlili yapılması gerekmez.

Çocuğun;

• Büyüme eğrisi
• Fizik muayenesi
• Beslenme öyküsü
• Eşlik eden belirtileri

değerlendirildikten sonra gerekli görülürse tetkik planlanır.

Örneğin demir eksikliğinden şüphe ediliyorsa hemogram ve demir depolarına yönelik incelemeler gerekebilir.

Testler çocuğun klinik durumuna göre seçilmelidir.

İştahsızlık Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?

İştahsızlıkla birlikte;

• Kilo kaybı
• Kilo alamama
• Boy uzamasında yavaşlama
• Sürekli halsizlik
• Belirgin solukluk
• Tekrarlayan kusma
• Kronik ishal
• Şiddetli veya tekrarlayan karın ağrısı
• Yutma güçlüğü
• Yemek sırasında öksürme veya boğulma
• Çok sınırlı sayıda besin tüketme
• Beslenme sırasında yoğun korku veya kaygı

varsa çocuğun değerlendirilmesi gerekir.

Çocuklarda Beslenme Korkusu Olabilir mi?

Evet.

Bazı çocuklarda;

• Boğulma
• Şiddetli kusma
• Ağrılı reflü
• Zorlayıcı beslenme deneyimleri
• Ağız veya boğazla ilgili tıbbi işlemler

sonrasında yemekle ilgili korku gelişebilir.

Bu çocukları yalnızca “inat ediyor” şeklinde değerlendirmek doğru değildir.

Çocuğun Yemekle İlişkisini Nasıl Düzeltebiliriz?

Amaç çocuğun her öğünde çok yemesini sağlamak değil, uzun vadede sağlıklı bir beslenme davranışı geliştirmesine yardımcı olmaktır.

Bunun için;

Düzenli öğün saatleri oluşturun.

Yemek aralarında sürekli atıştırmayı azaltın.

Küçük porsiyonlarla başlayın.

Çocuğu tabağını bitirmeye zorlamayın.

Ekran karşısında yemek yedirmeyin.

Yeni besinleri birkaç denemeden sonra tamamen bırakmayın.

Çocuğa uygun seçenekler sunun ancak her reddedişte yeni yemek hazırlamayın.

Yemekleri ödül veya ceza olarak kullanmayın.

Mümkün olduğunca ailece aynı sofrada yemek yiyin.

Çocuğun büyümesini yediği kaşık sayısından daha fazla önemseyin.