Çocuklarda Aşı: Aileler İçin Aşı Rehberi

Aşılar, çocukları bazı bulaşıcı hastalıklardan ve bu hastalıkların yol açabileceği ciddi komplikasyonlardan korumanın en önemli yollarından biridir.

Ancak özellikle bebeğin ilk aylarından itibaren ailelerin karşısına birçok soru çıkar:

Hangi aşı ne zaman yapılmalı? Aşı gecikirse ne olur? Özel aşılar gerekli mi? Meningokok aşısı yapılmalı mı? Grip aşısı her yıl gerekli mi? Birden fazla aşı aynı anda yapılabilir mi? Aşı sonrası ateş normal mi?

Çocukluk çağı aşılamasında amaç yalnızca takvimdeki aşıları tamamlamak değil; çocuğun yaşı, daha önce yapılan aşıları, sağlık durumu ve varsa özel riskleri değerlendirilerek uygun bir aşılama planı oluşturmaktır.

Çocuklarda Aşı Neden Önemlidir?

Aşılar, bağışıklık sisteminin belirli hastalık etkenlerini tanımasını ve bu etkenlerle karşılaştığında daha hızlı yanıt verebilmesini sağlamayı amaçlar.

Aşılama sayesinde geçmişte çocuklarda ciddi hastalık, kalıcı sağlık sorunları ve ölümlere yol açabilen birçok enfeksiyon önemli ölçüde kontrol altına alınmıştır.

Bu nedenle aşılama yalnızca çocuk hastalandığında yapılan tedaviden farklı olarak koruyucu çocuk sağlığı hizmetinin temel parçalarından biridir.

Çocukluk Çağı Aşı Takvimi Nasıl Takip Edilmeli?

Çocukluk çağı aşıları doğumdan itibaren belirli bir program çerçevesinde uygulanır.

Türkiye'de çocukların rutin aşılarının önemli bir bölümü Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi kapsamında uygulanmaktadır.

Çocukluk Çağı Aşıları İle ilgili güncel takvimi Sağlık Bakanlığı’nın sitesinden takip edebilirsiniz.

https://asi.saglik.gov.tr/bagisiklama-programi-ve-asi-takvimi/asi-takvimi.html

Ancak aşı takvimi zaman içerisinde güncellenebildiği için internette bulunan eski aşı tabloları yerine güncel aşılama programının esas alınması gerekir.

Çocuğun aşıları değerlendirilirken;

• Yaşı
• Daha önce yapılan aşılar
• Eksik veya geciken dozlar
• Geçirdiği hastalıklar
• Kronik bir hastalığının bulunup bulunmadığı
• Özel riskleri

Seyahat planları birlikte değerlendirilmelidir.

Çocuğumun Aşısı Gecikti, Ne Yapmalıyım?

Aşının önerilen tarihte yapılamamış olması ailelerde sık görülen bir endişedir.

Bir aşının gecikmiş olması her durumda aşılamaya en baştan başlanacağı anlamına gelmez.

Çocuğun yaşı ve daha önce yapılmış dozları değerlendirilerek eksik aşıların nasıl tamamlanacağı planlanabilir.

Bu nedenle aşısı geciken bir çocukta internetten yeni bir takvim oluşturmak yerine mevcut aşı kayıtlarının çocuk doktoruyla birlikte değerlendirilmesi daha doğru olacaktır.

Rutin Aşıların Dışında Yapılabilen Aşılar Var mı?

Ailelerin en çok kafa karışıklığı yaşadığı konulardan biri budur.

Bir aşının devlet tarafından ücretsiz uygulanıp uygulanmaması ile aşının tıbbi olarak hangi çocuklarda önerildiği aynı soru değildir.

Ulusal aşılama programları ülkelerin sağlık politikalarına, epidemiyolojik verilerine ve zaman içerisinde yapılan güncellemelere göre değişebilir.

Bu nedenle ailelerin yalnızca “Bu aşı ücretli mi?” sorusunu değil, “Bu aşı çocuğum için gerekli mi?” sorusunu da çocuk doktorlarıyla konuşmaları gerekir.

Çocuğun yaşı, sağlık durumu, risk faktörleri ve daha önce yapılan aşılar değerlendirilerek rutin program dışındaki aşılar konusunda aileye bilgi verilebilir.

Meningokok Aşısı Nedir?

Meningokok hastalığı, Neisseria meningitidis isimli bakterinin neden olabildiği ciddi enfeksiyonlardan biridir.

Meningokok bakterisinin farklı serogrupları bulunduğundan meningokok hastalıklarına karşı kullanılan aşılar da tek tip değildir.

Bu nedenle ailelerin sık kullandığı “menenjit aşısı” ifadesi aslında birden fazla aşıyı kapsayabilecek genel bir ifadedir.

Meningokok aşılamasının gerekliliği ve uygulanacak aşının türü çocuğun yaşına, daha önce aldığı aşılara ve bireysel risklerine göre değerlendirilmelidir.

Meningokok B Aşısı Nedir?

Meningokok B aşısı, meningokok bakterisinin B serogrubuna karşı koruma oluşturmayı amaçlayan bir aşıdır.

Meningokok B aşısı diğer meningokok aşılarıyla aynı değildir. Bu nedenle bir çocuğun daha önce meningokok aşısı olmuş olması, hangi meningokok gruplarına karşı aşılandığı bilinmeden tek başına yeterli bilgi vermez.

Ailenin elindeki aşı kayıtlarının değerlendirilmesi ve çocuğun hangi meningokok aşılarını aldığına bakılması gerekir.

Meningokok Aşısı Her Çocuğa Yapılmalı mı?

Bu sorunun cevabı çocuğun yaşı, sağlık durumu, daha önce yapılan aşıları ve risk faktörlerine göre değişebilir.

Bu nedenle meningokok aşısı için herkese uygulanabilecek tek bir takvim vermek yerine çocuk özelinde değerlendirme yapılması daha doğrudur.

Özellikle ailelerin farklı meningokok aşılarının birbirlerinin alternatifi olduğunu düşünmemesi gerekir. Hangi aşının hangi meningokok grubuna karşı koruma sağladığı ve çocuğun hangi aşıya ihtiyaç duyduğu hekimle birlikte değerlendirilmelidir.

Çocuklarda Grip Aşısı Gerekli mi?

Grip, yani influenza, çocuklarda sık görülen viral solunum yolu enfeksiyonlarından biridir.

Sağlıklı çocukların önemli bir bölümü gribi komplikasyon gelişmeden atlatabilse de influenza bazı çocuklarda daha ağır seyredebilir. Özellikle belirli kronik hastalıkları bulunan çocuklarda influenza enfeksiyonunun oluşturabileceği risk daha fazla olabilir.

Grip aşısının diğer çocukluk çağı aşılarından önemli bir farkı vardır:

Grip aşısı tek sefer yapılıp tamamlanan bir aşı değildir.

Dolaşımda olması beklenen influenza virüsleri değişebildiği için aşının içeriği dönemsel olarak güncellenir ve aşılama her influenza sezonu için yeniden değerlendirilir.

Grip Aşısı Kimlere Yapılabilir?

Grip aşısı için çocuğun yaşı ve sağlık durumu önemlidir.

Özellikle influenza enfeksiyonunu ağır geçirme riski bulunan çocuklarda grip aşısının değerlendirilmesi daha fazla önem kazanır.

Astım ve bazı kronik akciğer hastalıkları, kalp hastalıkları, metabolik veya bağışıklık sistemini etkileyen bazı sağlık sorunları bulunan çocuklarda influenza korunması ayrıca değerlendirilmelidir.

Sağlıklı çocuklarda da grip aşısı yaşa ve güncel önerilere göre uygulanabilir.

Grip Aşısı Her Yıl Yapılmalı mı?

Grip aşısının korumayı hedeflediği influenza virüsleri zaman içerisinde değişebildiği için aşı içeriği de güncellenmektedir.

Bu nedenle influenza aşılaması yıllık olarak değerlendirilir.

Çocuğun o yıl grip aşısı olması gerekip gerekmediği, kaç doz uygulanacağı ve aşının zamanı çocuğun yaşına ve önceki influenza aşılarına göre belirlenmelidir.

Grip Aşısı Grip Yapar mı?

Grip aşılarıyla ilgili ailelerin sık sorduğu sorulardan biri budur.

Aşı sonrasında bazı çocuklarda enjeksiyon bölgesinde ağrı, halsizlik veya ateş gibi geçici yakınmalar görülebilir. Bunların görülmesi çocuğun grip olduğu anlamına gelmez.

Aşıdan hemen sonraki günlerde ortaya çıkan her solunum yolu enfeksiyonunun da aşıdan kaynaklandığını düşünmek doğru değildir. Özellikle sonbahar ve kış aylarında çocuklar çok sayıda farklı solunum yolu virüsüyle karşılaşabilir.

Aşıların Yan Etkileri Var mı?

Her ilaç ve tıbbi uygulamada olduğu gibi aşılardan sonra da bazı yan etkiler görülebilir.

En sık karşılaşılan durumlar;

• Aşı yapılan bölgede ağrı
• Kızarıklık veya hafif şişlik
• Hafif ateş
• Huzursuzluk
• Halsizlik

gibi çoğunlukla kısa süreli yakınmalardır.

Hangi yan etkilerin beklendiği uygulanan aşıya göre değişebilir.

Aşıdan sonra çocuğunuzda beklenmeyen veya ciddi bir reaksiyon geliştiğini düşünüyorsanız sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekir.

Aşılar Otizme Neden Olur mu?

Hayır.

Çocukluk çağı aşılarının otizme neden olduğu iddiasını destekleyen güvenilir bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

Aşılarla otizm arasında ilişki olduğu yönündeki iddialar ailelerde ciddi kaygıya neden olabilmektedir. Aşı konusunda karar verirken sosyal medyada veya internet ortamında kaynağı belirsiz bilgiler yerine bilimsel veriler ve güncel sağlık otoritelerinin önerileri esas alınmalıdır.

Birden Fazla Aşı Aynı Gün Yapılabilir mi?

Çocukluk çağında bazı aşıların aynı ziyaret sırasında uygulanması mümkündür.

Birden fazla aşının aynı gün yapılmasının uygun olup olmadığı uygulanacak aşıların türüne, çocuğun yaşına ve aşı geçmişine göre değerlendirilir.

Aşıların gereksiz yere farklı günlere bölünmesi ise aşılama takviminin gecikmesine neden olabilir.

Çocuk Hastayken Aşı Yapılır mı?

Her hastalık aşı yapılmasına engel değildir.

Örneğin çocuğun hafif bir üst solunum yolu enfeksiyonu geçirmesi ile yüksek ateşli veya daha ciddi bir hastalık tablosunun bulunması aynı şekilde değerlendirilmez.

Bu nedenle “Çocuğum biraz öksürüyor, aşı olamaz” şeklinde genel bir kural yoktur.

Aşının ertelenmesinin gerekip gerekmediğine çocuğun mevcut klinik durumu değerlendirilerek karar verilmelidir.

Aşıdan Önce Ateş Düşürücü Vermek Gerekir mi?

Her aşıdan önce rutin olarak ateş düşürücü verilmesi gerektiği şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir.

Aşı sonrasında ateş veya ağrı gelişmesi durumunda kullanılacak ilaç ve doz çocuğun yaşına ve kilosuna göre çocuk doktoruyla değerlendirilmelidir.

Aşıdan Sonra Banyo Yapılabilir mi?

Aşı yapılması tek başına çocuğun banyo yapmasına engel değildir.

Ancak çocuğun aşı sonrası ateşi, belirgin halsizliği veya farklı bir yakınması varsa genel durumu dikkate alınmalıdır.

Aşıdan Sonra Ateş Olması Normal mi?

Bazı aşılardan sonra hafif ve geçici ateş görülebilir.

Ateşin ne zaman ortaya çıkabileceği ve ne kadar sürebileceği uygulanan aşıya göre değişiklik gösterebilir.

Yüksek veya uzun süren ateş, çocuğun genel durumunda belirgin bozulma veya aileyi endişelendiren başka belirtilerin bulunması halinde çocuk doktoruyla görüşülmelidir.

Çocuğun Aşı Takibi Neden Çocuk Doktoruyla Birlikte Yapılmalı?

Aşı takibi yalnızca “hangi ayda hangi aşı yapılacak?” sorusundan ibaret değildir.

Çocuğun büyüme ve gelişimi, geçirdiği hastalıklar, alerjik veya kronik hastalıkları, önceki aşılara verdiği yanıtlar, eksik aşıları ve kişisel riskleri birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle düzenli çocuk sağlığı takibinin önemli parçalarından biri de her kontrolde çocuğun aşı durumunun gözden geçirilmesidir.