Çocuklarda Astım
Çocuklarda Astım
Çocuğunuz geceleri sık sık öksürüyor, koştuğunda nefesi daralıyor veya özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarından sonra uzun süren öksürük ve hırıltı yaşıyorsa bu belirtilerin altında astım veya hava yolu hassasiyeti bulunabilir.
Çocuklarda astım, hava yollarında tekrarlayan daralma ve inflamasyonla seyreden kronik bir solunum yolu hastalığıdır. Belirtiler her çocukta aynı şekilde görülmeyebilir. Bazı çocuklarda hırıltı ve nefes darlığı ön plandayken bazı çocuklarda tek belirti uzun süren veya tekrarlayan öksürük olabilir.
Bu nedenle özellikle tekrarlayan solunum yolu şikâyetlerinin çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Çocuklarda Astım Nasıl Anlaşılır?
Çocuklarda astımın en sık görülen belirtileri arasında;
- Tekrarlayan öksürük
- Özellikle gece veya sabaha karşı ortaya çıkan öksürük
- Hırıltılı veya hışıltılı solunum
- Nefes darlığı
- Göğüste sıkışma hissi
- Koşma ve egzersiz sonrasında başlayan öksürük veya nefes darlığı
- Üst solunum yolu enfeksiyonlarının ardından uzayan öksürük ve hırıltı
yer alabilir.
Astım belirtilerinin önemli özelliklerinden biri, sürekli aynı şiddette devam etmek yerine dönem dönem ortaya çıkabilmesidir.
Bu nedenle çocuğun muayene edildiği sırada akciğer seslerinin normal olması tek başına astımı dışlamak için yeterli olmayabilir. Çocuğun daha önce geçirdiği ataklar, öksürüğün ne zaman ortaya çıktığı, hırıltının tekrarlayıp tekrarlamadığı ve belirtileri tetikleyen durumlar tanı açısından önem taşır.
Her Öksürük Astım Belirtisi midir?
Hayır.
Çocuklarda öksürüğün enfeksiyonlardan reflüye, alerjik hastalıklardan farklı solunum yolu problemlerine kadar birçok nedeni olabilir.
Ancak öksürük;
- Tekrarlıyorsa
- Geceleri veya sabaha karşı belirginleşiyorsa
- Koşma ve egzersizle ortaya çıkıyorsa
- Hırıltı veya nefes darlığı eşlik ediyorsa
- Her üst solunum yolu enfeksiyonundan sonra uzun süre devam ediyorsa
astım ve hava yolu hassasiyeti açısından değerlendirme gerekebilir.
Çocuklarda Astım Neden Olur?
Çocuklarda astımın gelişiminde tek bir neden bulunmaz.
Genetik yatkınlık, alerjik yapı, geçirilen viral enfeksiyonlar ve çevresel faktörler birlikte rol oynayabilir.
Özellikle anne, baba veya kardeşlerde astım, alerjik nezle ya da benzeri alerjik hastalıkların bulunması çocuğun riskini artırabilir.
Ev tozu akarları, polenler, küfler ve hayvan kaynaklı alerjenler duyarlı çocuklarda belirtileri tetikleyebilir. Sigara dumanına maruz kalmak da çocukların solunum yolları açısından önemli çevresel risklerden biridir.
Hangi Çocuklarda Astım Riski Daha Yüksektir?
Okul öncesi dönemde çocukların sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçirmesi ve bu enfeksiyonlar sırasında zaman zaman hırıltı yaşaması mümkündür. Hırıltı yaşayan her çocuk ilerleyen yıllarda astım olmayacaktır.
Bununla birlikte;
- Tekrarlayan hırıltı atakları
- Ağır hırıltı veya bronşiolit nedeniyle hastane başvuruları
- Ailede astım öyküsü
- Atopik dermatit veya egzama
- Alerjik rinit
- Enfeksiyon olmadığı dönemlerde de hırıltının görülmesi
- Alerjik duyarlılığın saptanması
astım gelişme olasılığının değerlendirilmesinde dikkate alınan faktörler arasındadır.
Çocuklarda Astım Tanısı Nasıl Konur?
Çocuklarda astım tanısı yalnızca tek bir kan testi veya akciğer filmiyle konulan bir tanı değildir.
Değerlendirmenin temelini çocuğun ayrıntılı öyküsü ve hekim muayenesi oluşturur.
Öksürüğün ne zaman başladığı, gece ortaya çıkıp çıkmadığı, hırıltı ve nefes darlığının tekrarlayıp tekrarlamadığı, egzersizle ilişkisi, geçirilen enfeksiyonlar, ailede astım ve alerji öyküsü gibi bilgiler birlikte değerlendirilir.
Çocuğun yaşına ve klinik durumuna göre gerekli görüldüğünde solunum fonksiyon testleri, alerji değerlendirmeleri ve diğer tetkiklerden yararlanılabilir.
Özellikle küçük çocuklarda solunum fonksiyon testlerinin uygulanması her zaman mümkün olmayabileceği için klinik takip daha da önem kazanabilir.
Çocuklarda Astım Tedavi Edilir mi?
Evet. Çocuklarda astım uygun tedavi ve düzenli takip ile büyük ölçüde kontrol altında tutulabilir.
Astım tedavisinin amacı yalnızca öksürüğü veya hırıltıyı geçici olarak ortadan kaldırmak değildir.
Temel hedef;
- Çocuğun şikâyetlerini kontrol altında tutmak
- Astım ataklarını önlemek
- Gece uykusunun bozulmasını engellemek
- Gereksiz acil servis ve hastane başvurularını azaltmak
- İlaç ihtiyacını mümkün olan en uygun düzeyde tutmak
Çocuğun okuluna, oyunlarına ve günlük yaşamına yaşıtları gibi devam edebilmesini sağlamaktır.
Başka bir ifadeyle astım tedavisindeki hedef, çocuğu hastalığı nedeniyle hayatın dışında tutmak değil; hastalığı kontrol ederek normal yaşamını sürdürebilmesini sağlamaktır.
Çocuklarda Astım Tedavisinde Ne Yapılmalı?
Astım tedavisi her çocuk için aynı değildir. Tedavi planı çocuğun yaşı, belirtilerin sıklığı ve şiddeti, geçirdiği ataklar, eşlik eden hastalıklar ve olası tetikleyiciler değerlendirilerek oluşturulur.
Tedavide gerektiğinde hava yollarına doğrudan ulaştırılan inhaler ilaçlardan yararlanılabilir.
Bu ilaçların bir bölümü belirtileri ve atakları kontrol altında tutmaya yönelik koruyucu tedavilerdir. Bir bölümü ise ortaya çıkan yakınmaların giderilmesi amacıyla kullanılan rahatlatıcı ilaçlardır.
Hangi ilacın ne zaman, ne kadar süreyle ve hangi cihazla kullanılacağı çocuğa göre belirlenmelidir.
Özellikle çocuklarda inhaler ilaçların doğru teknikle kullanılması tedavinin etkinliği açısından büyük önem taşır. Yaşa göre uygun ara cihaz veya maske kullanılması gerekebilir.
Bu nedenle aileye yalnızca reçete verilmesi değil, ilacın nasıl uygulanacağının da gösterilmesi gerekir.
Çocuğun Şikâyeti Geçtiğinde Astım İlacı Bırakılabilir mi?
Çocuğun öksürüğünün veya hırıltısının geçmesi hastalığın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir.
Şikâyetlerin kaybolması tedavinin hastalığı kontrol altına aldığını gösterebilir.
Bu nedenle düzenli kullanılan bir astım ilacının azaltılması veya bırakılması hekim değerlendirmesiyle planlanmalıdır. Ailenin kendi kararıyla tedaviyi kesmesi belirtilerin yeniden ortaya çıkmasına veya atak gelişmesine neden olabilir.
Astım İlaçları Bağımlılık Yapar mı?
Astım tedavisinde kullanılan ilaçların düzenli kullanılması, bu ilaçların bağımlılık yaptığı anlamına gelmez.
Bazı astım ilaçlarının etkili olabilmesi için belirli bir süre düzenli kullanılması gerekir. Tedavinin ne kadar devam edeceği ise çocuğun hastalığının kontrol düzeyine ve takip bulgularına göre hekim tarafından değerlendirilir.
Astımı Olan Çocuk Spor Yapabilir mi?
Kontrol altında olan astım çocuğun hareket etmesine ve spor yapmasına engel değildir.
Astımı olan çocukların da yaşıtları gibi oyun oynaması, beden eğitimi derslerine katılması ve fiziksel olarak aktif olması hedeflenir.
Ancak koşma veya egzersiz sırasında sürekli öksürük, hırıltı ya da nefes darlığı ortaya çıkıyorsa tedavinin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Astımı Olan Çocuğun Evinde Nelere Dikkat Edilmeli?
Astım tedavisinin önemli parçalarından biri de çocuğun belirtilerini artıran çevresel faktörlerin belirlenmesidir.
Özellikle alerjik duyarlılığı bulunan çocuklarda ev tozu akarları, polenler, küf ve hayvan kaynaklı alerjenler değerlendirilmelidir.
Çocuğun sigara dumanına maruz kalmaması ise son derece önemlidir. Çocuğun yanında veya evin farklı bir odasında sigara içilmesi güvenli bir seçenek olarak değerlendirilmemelidir.
Her çocukta aynı çevresel önlemlerin uygulanması yerine, çocuğun hangi faktörlere duyarlı olduğunun belirlenmesi ve önlemlerin buna göre planlanması daha doğru bir yaklaşımdır.
Çocuklarda Astım Geçer mi?
Bu sorunun yanıtı her çocuk için aynı değildir.
Özellikle okul öncesi dönemde enfeksiyonlarla birlikte hırıltı yaşayan çocukların bir bölümünde şikâyetler büyüdükçe azalabilir veya tamamen kaybolabilir. Bazı çocuklarda ise hava yolu hassasiyeti ve astım belirtileri ilerleyen yaşlarda da devam edebilir.
Çocuğun aile öyküsü, alerjik yapısı, hırıltının sıklığı ve hangi durumlarda ortaya çıktığı gibi birçok faktör hastalığın seyri açısından önemlidir.
Bu nedenle “nasıl olsa büyüyünce geçer” düşüncesiyle tekrarlayan solunum yolu şikâyetlerinin değerlendirilmesini ertelemek doğru değildir.