Çocuklarda Alerjik Cilt Hastalıkları
Çocuğunuzun cildi sürekli kuru ve kaşıntılı mı? Zaman zaman vücudunda kabarık, yer değiştiren döküntüler mi çıkıyor? Dudaklarında veya göz çevresinde ani şişlikler mi oluşuyor?
Çocuklarda ciltte ortaya çıkan her kızarıklık veya döküntü alerji değildir. Viral enfeksiyonlar, cilt enfeksiyonları, irritasyon, ilaçlar ve farklı dermatolojik hastalıklar da benzer görünümlere neden olabilir.
Alerjiyle ilişkili cilt hastalıkları içerisinde çocukluk çağında en sık karşılaşılan tablolar arasında;
- Atopik dermatit (egzama)
- Ürtiker (kurdeşen)
- Anjiyoödem
yer alır.
Bu hastalıklar birbirinden farklı mekanizmalarla ortaya çıkar ve tedavileri de aynı değildir.
Bu nedenle yalnızca “çocuğumun alerjisi var” demek yerine hangi cilt hastalığının bulunduğunu doğru belirlemek gerekir.
Çocuklarda Atopik Dermatit (Egzama) Nedir?
Atopik dermatit; cilt bariyerinin bozulması, kuruluk, inflamasyon ve yoğun kaşıntı ile seyreden kronik veya tekrarlayıcı bir cilt hastalığıdır.
Çocukluk çağının en sık görülen inflamatuar cilt hastalıklarından biridir.
Hastalık dönem dönem alevlenebilir ve daha sonra sakinleşebilir.
Atopik dermatitin temel özellikleri;
- Cilt kuruluğu
- Kaşıntı
- Kızarıklık
- Pütürlü veya pullanan cilt
- Tekrarlayan egzama alanları
şeklindedir.
Kaşıma arttıkça cilt bariyeri daha fazla bozulabilir ve kaşıntı-kızarıklık döngüsü devam edebilir.
Bebeklerde Egzama Nerelerde Görülür?
Atopik dermatitin görüldüğü bölgeler çocuğun yaşına göre değişebilir.
Bebeklerde özellikle;
- Yanaklar
- Yüz
- Saçlı deri
- Gövde
- Kol ve bacakların dış yüzleri
etkilenebilir.
Büyük Çocuklarda Egzama Nerelerde Görülür?
Çocuk büyüdükçe egzamanın yerleşim alanı değişebilir.
Özellikle;
- Dirsek içleri
- Diz arkaları
- Boyun
- El bilekleri
- Ayak bilekleri
daha sık etkilenebilir.
Uzun süren veya sık kaşınan bölgelerde cilt kalınlaşabilir, çizgileri belirginleşebilir ve renk değişiklikleri ortaya çıkabilir.
Egzamanın En Önemli Belirtisi Nedir?
Kaşıntı, atopik dermatitin en karakteristik belirtilerinden biridir.
Kaşıntı özellikle geceleri artabilir ve çocuğun uykusunu bozabilir.
Çocuk kaşıdıkça;
- Cilt daha fazla tahriş olabilir
- Yaralar oluşabilir
- Kanama görülebilir
Cilt enfeksiyonlarına zemin hazırlanabilir.
Bu nedenle egzama tedavisinde yalnızca kızarıklığın giderilmesi değil, cilt bariyerinin onarılması ve kaşıntının kontrol altına alınması hedeflenir.
Atopik Dermatit Neden Olur?
Atopik dermatitin tek bir nedeni yoktur.
Hastalığın gelişiminde;
- Genetik yatkınlık
- Cilt bariyerinin yapısındaki bozukluklar
- Bağışıklık sisteminin verdiği inflamatuar yanıt
- Çevresel faktörler
birlikte rol oynar.
Ailesinde atopik dermatit, astım veya alerjik rinit bulunan çocuklarda hastalığa yatkınlık daha fazla olabilir.
Ancak ailesinde alerjik hastalık bulunmayan çocuklarda da atopik dermatit gelişebilir.
Egzamayı Neler Tetikleyebilir?
Atopik dermatitin alevlenmesine yol açan faktörler her çocukta aynı değildir.
Sık karşılaşılan tetikleyiciler arasında;
- Cilt kuruluğu
- Sıcak ortam ve terleme
- Tahriş edici sabun ve deterjanlar
- Sert veya yünlü kıyafetler
- Bazı enfeksiyonlar
- Çocuğa özgü çevresel faktörler
yer alabilir.
Burada önemli bir ayrım vardır:
Egzama tetikleyicisi ile alerjen aynı şey değildir.
Örneğin sıcak hava veya tahriş edici bir sabun egzamanın alevlenmesine neden olabilir ancak bu çocuğun o maddeye karşı alerjik olduğu anlamına gelmez.
Egzaması Olan Her Çocuk Alerjik midir?
Hayır.
Atopik dermatit ile alerjik hastalıklar arasında güçlü bir ilişki vardır ancak egzaması olan her çocukta besin veya çevresel alerji bulunmaz.
Bu nedenle yalnızca egzama varlığına dayanarak geniş kapsamlı alerji testleri yapılması veya çok sayıda besinin diyetten çıkarılması doğru değildir.
Güncel pediatrik atopik dermatit rehberlerinde de rutin diyet kısıtlamalarının egzamanın önlenmesi veya kontrolünde kanıtlanmış bir yararı olmadığı vurgulanmaktadır.
Egzaması Olan Çocuklarda Besin Alerjisi Ne Zaman Araştırılmalı?
Her çocukta araştırılması gerekmez.
Besin alerjisi özellikle;
- Belirli bir besinden sonra tekrarlayan ani reaksiyon varsa
- Orta-ağır egzama uygun cilt bakımına ve tedaviye rağmen kontrol altına alınamıyorsa
- Çocuğun büyüme ve gelişmesinde sorun varsa
gündeme gelebilir.
Testler çocuğun öyküsüne göre seçilmelidir.
Bir testin pozitif olması tek başına o besinin çocuğun egzamasının nedeni olduğunu göstermez.
Çocuklarda Egzama Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi çocuğun yaşına, hastalığın şiddetine ve etkilenen bölgeye göre planlanır.
Tedavinin temelini üç yaklaşım oluşturur:
Cilt bariyerini korumak, inflamasyonu kontrol etmek ve alevlenmeleri azaltmak.
Düzenli Nemlendirme
Atopik dermatitli çocukların cildi normalden daha kuru olma eğilimindedir.
Bu nedenle düzenli nemlendirici kullanımı tedavinin temel parçalarından biridir.
Nemlendirici;
- Cilt bariyerini destekler
- Kuruluğu azaltır
- Kaşıntının azalmasına yardımcı olabilir
Alevlenmelerin kontrolüne katkıda bulunabilir.
Güncel pediatrik atopik dermatit kılavuzu nemlendiricileri güçlü biçimde önerilen temel tedaviler arasında göstermektedir.
Banyo Yapılabilir mi?
Evet.
Egzaması olan çocuğun banyo yapmaması gerekmez.
Ilık suyla, cildi tahriş etmeyecek şekilde banyo yapılabilir. Banyo sonrasında cilt nazikçe kurulanmalı ve nemlendirici uygulanmalıdır.
Çok sıcak su ve cildi aşırı kurutan temizleyicilerden kaçınılmalıdır.
Kortizonlu Kremler Zararlı mı?
Topikal kortikosteroidler, yani halk arasında “kortizonlu krem” olarak bilinen ilaçlar atopik dermatitin alevlenme dönemlerinde birinci basamak tedaviler arasındadır.
Doğru ilaç;
- Çocuğun yaşına
- Egzamanın bulunduğu bölgeye
- Hastalığın şiddetine
göre seçilmelidir.
Uygun güçte, uygun bölgeye ve uygun süreyle kullanıldığında bu ilaçlardan gerekli olduğu halde kaçınmak doğru değildir.
Diğer taraftan doktor önerisi olmadan uzun süre ve kontrolsüz kullanılması da uygun değildir.
Güncel çocukluk çağı atopik dermatit rehberlerinde topikal kortikosteroidler güçlü öneri alan tedaviler arasındadır.
Kortizonsuz Egzama Tedavileri Var mı?
Evet.
Bazı çocuklarda ve bazı vücut bölgelerinde;
- Topikal kalsinörin inhibitörleri
- Diğer steroid dışı topikal tedaviler
kullanılabilir.
Orta ve ağır atopik dermatitte ise çocuğun yaşına ve hastalığın şiddetine göre fototerapi, biyolojik tedaviler veya farklı sistemik tedaviler gündeme gelebilir.
Bu tedaviler her çocuk için gerekli değildir ve ilgili uzman tarafından planlanmalıdır.
Egzama Enfekte Olabilir mi?
Evet.
Kaşıma sonucu bozulan cilt bariyeri bakteriyel veya viral enfeksiyonların gelişmesini kolaylaştırabilir.
Egzamalı bölgede;
- Ani kötüleşme
- Artan kızarıklık
- Ağrı
- Akıntı
- Sarı kabuklanma
- Ateş
gibi belirtiler ortaya çıkarsa enfeksiyon açısından değerlendirme gerekebilir.
Çocuklarda Ürtiker (Kurdeşen) Nedir?
Ürtiker, ciltte aniden ortaya çıkan;
- Kabarık
- Pembe veya kırmızı
- Genellikle yoğun kaşıntılı
- Sınırları belirgin
döküntülerdir.
Halk arasında kurdeşen olarak bilinir.
Ürtikerin önemli özelliklerinden biri lezyonların yer değiştirebilmesidir.
Örneğin sabah kolda görülen bir kabarıklık birkaç saat sonra tamamen kaybolabilir, ardından başka bir bölgede yeni döküntüler ortaya çıkabilir.
Her Kurdeşen Alerji midir?
Hayır.
Özellikle çocuklarda akut ürtikerin sık nedenlerinden biri enfeksiyonlardır.
Viral enfeksiyon sırasında veya hemen sonrasında çocukta ürtiker gelişebilir.
Bunun yanında;
- Besinler
- İlaçlar
- Böcek sokmaları
- Temas edilen bazı maddeler
de ürtikere neden olabilir.
Bu nedenle çocuğun bir kez kurdeşen çıkarması otomatik olarak “bir besine alerjisi var” anlamına gelmez.
Akut Ürtiker ile Kronik Ürtiker Arasındaki Fark Nedir?
Ürtikerin 6 haftadan kısa sürmesi akut ürtiker, altı haftadan uzun süre tekrarlaması ise kronik ürtiker olarak sınıflandırılır.
Kronik ürtikerde her zaman dışarıdan gelen belirli bir alerjen bulunmaz.
Bu nedenle aylarca ürtikeri olan her çocuğun yediği bütün yiyecekleri test etmek veya uzun eliminasyon diyetleri uygulamak doğru değildir.
Uluslararası ürtiker kılavuzları kronik ürtikerin mast hücreleriyle ilişkili bir hastalık olduğunu ve tanı-tedavinin ürtiker tipine göre planlanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Fiziksel Etkenler Kurdeşen Yapabilir mi?
Evet.
Bazı çocuklarda ürtiker;
- Soğuk
- Sıcak
- Basınç
- Egzersiz
- Terleme
- Güneş ışığı
gibi fiziksel uyaranlarla ortaya çıkabilir.
Bu tablolar kronik indüklenebilir ürtiker başlığı altında değerlendirilir.
Örneğin soğuk ürtikerinde soğuk suya temas ciddi sistemik reaksiyona neden olabileceği için özellikle deniz veya havuza girme konusunda çocuğun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Çocuklarda Ürtiker Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi ürtikerin nedenine ve süresine göre değişir.
Tetikleyici saptanmışsa mümkün olduğunca bundan kaçınılır.
Semptomların kontrolünde güncel yaklaşımda ikinci kuşak H1 antihistaminikler temel ilaç grubudur. Kronik ürtikerin yönetiminde de ilk basamakta ikinci kuşak antihistaminikler kullanılmaktadır.
İlacın türü ve dozu çocuğun yaşına göre hekim tarafından belirlenmelidir.
Uzun süren veya tedaviye dirençli ürtikerde ek değerlendirme ve farklı tedaviler gerekebilir.
Anjiyoödem Nedir?
Anjiyoödem, cildin daha derin tabakalarında ortaya çıkan ani şişliktir.
Özellikle;
- Dudaklarda
- Göz kapaklarında
- Yüzde
- Ellerde
- Ayaklarda
görülebilir.
Ürtikerle birlikte olabileceği gibi tek başına da gelişebilir.
Anjiyoödem Ne Zaman Tehlikelidir?
Dudak veya göz çevresindeki sınırlı şişlik her zaman hayati tehlike anlamına gelmez.
Ancak;
- Dilin şişmesi
- Boğazda şişlik hissi
- Ses kısıklığı
- Nefes almakta güçlük
- Hırıltı
- Baygınlık veya bilinç değişikliği
gibi belirtiler varsa ciddi alerjik reaksiyon veya anafilaksi açısından acil müdahale gerekir.
Anafilaksi ile Kurdeşen Aynı Şey mi?
Hayır.
Ürtiker tek başına ciltte sınırlı bir reaksiyon olabilir.
Anafilaksi ise birden fazla sistemi etkileyebilen ve hızla ilerleyebilen ciddi bir alerjik reaksiyondur.
Örneğin bir çocuğun belirli bir besini yedikten sonra;
- Yaygın ürtiker
- Dudak veya dil şişmesi
- Nefes darlığı
- Hırıltı
- Tekrarlayan kusma
- Baş dönmesi veya bayılma
gibi belirtiler geliştirmesi anafilaksi açısından acil değerlendirme gerektirir.
Anafilaksi tedavisinde temel acil ilaç adrenalindir.
Çocuklarda Alerjik Cilt Hastalıklarında Test Gerekir mi?
Her çocukta gerekmez.
Alerji testleri;
- Çocuğun hastalık öyküsü
- Reaksiyonun zamanı
- Şüpheli tetikleyici
- Hastalığın şiddeti
değerlendirilerek istenir.
Özellikle atopik dermatitte herkese geniş kapsamlı besin veya çevresel alerji paneli yapılması doğru değildir.
Ürtikerde de özellikle akut ve enfeksiyonla ilişkili tipik tablolarda kapsamlı alerji testlerine çoğunlukla ihtiyaç duyulmaz.
Çocuklarda Alerjik Cilt Hastalıklarında Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Özellikle;
- Egzama uygun bakıma rağmen kontrol altına alınamıyorsa
- Kaşıntı çocuğun uykusunu ciddi şekilde bozuyorsa
- Ciltte enfeksiyon belirtileri varsa
- Ürtiker sık tekrarlıyorsa
- Ürtiker altı haftadan uzun sürüyorsa
- Belirli bir besin veya ilaçtan sonra tekrarlayan reaksiyon oluyorsa
- Dudak veya göz çevresi şişmeleri tekrarlıyorsa
çocuk hekimi veya ilgili uzman tarafından değerlendirme gerekir.
Dil veya boğaz şişmesi, solunum güçlüğü, ses değişikliği, morarma, bayılma veya ciddi genel durum bozukluğu varsa acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.